مطالعه تطبیقی سازهای صفوی در سفرنامه ها و نگاره ها با تاکید بر نگاره های خمسه نظامی قاسم علی سلطان

مطالعه تطبیقی سازهای صفوی در سفرنامه ها و نگاره ها با تاکید بر نگاره های خمسه نظامی قاسم علی سلطان

فرناز خیابانی1

1) کارشناس ارشد نوازندگی ساز جهانی، دانشگاه هنر تهران

کد IOI مقاله : XHDF-KADGF
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی و ششمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(6iccacs.ir)
چکیده :
    دوره صفوی دوره شاخصی برای هنر ایران است که اغلب شاهان و بزرگان از فرهنگ و هنر، حمایت می کردند و خود با هنر آشنایی داشتند. با این حال هنر موسیقی در تمام حکومت های این سلسله مورد توجه نبود و حتی دربرخی زمان¬ها حرام اعلام شد. در مجموع در دوره صفوی، موسیقی در انواع مختلف مانند موسیقی نقاره ای، موسیقی مجلسی، موسیقی ایلاتی، موسیقی مطربی و موسیقی مذهبی رواج داشت]1[. برای شناخت سازهای متداول این دوره، رسالات موسیقی کافی نیستند زیرا مولفان فقط به ذکر نام سازها در رسالات اکتفا کرده اند. باتوجه به این امر که سفرنامه ها به موضوعاتی می پردازند که در منابع تاریخی به دلیل کم اهمیت بودن از نظر مورخان، پرداخته نمی شد، بنابراین استفاده از سفرنامه ها برای مطالعه تاریخ، فرهنگ و هنر گذشته کمک کننده است. هدف این پژوهش، مطالعه تطبیقی سازهای دوره صفوی با تاکید بر نگاره های خمسه نظامی قاسم علی سلطان براساس سفرنامه کمپفر وشاردن است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و بر اساس روش توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع کتابخانه ای و بررسی و مشاهده نگاره های موجود در نسخه قاسم علی سلطان خمسه نظامی که در کتابخانه ملی فرانسه نگه¬داری می شود انجام شده است. از 63 نگاره، 22نگاره موضوعی مرتبط با یکی از انواع موسیقی رایج در دوره صفوی را نشان داده است. پژوهش حاضر براساس اطلاعات سازشناختی سفرنامه های کمپقر و شاردن در پی بررسی نگاره های موجود در این نسخه است. در این تحقیق ابتدا نگاره های جامعه نمونه با استفاده از کارت مشاهده محقق ساخته مورد بررسی قرار گرفت و داده ها پس از تبدیل به جدول، توصیف و تحلیل شدند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در صحنه های رزم و بزم و ... موسیقی مناسب حضور همیشگی داشته و سازهای بیان شده در سفرنامه کمپفر و شاردن در نگاره های نسخه خمسه نظامی قاسم علی سلطان مشاهده می شود.

کلمات کلیدی : سازشناسی موسیقی صفوی نگارگری سفرنامه خمسه نظامی