تأملی در فرم و نقشمایه¬های شمشیرهای دوره ی قاجار محفوظ در موزه های آذربایجان و قاجار تبریز

تأملی در فرم و نقشمایه¬های شمشیرهای دوره ی قاجار محفوظ در موزه های آذربایجان و قاجار تبریز

فرنوش شمیلی1 ستاره امینی2

1) دانشیار دانشگاه هنراسلامی تبریز
2) کارشناسی ارشد هنراسلامی-فلز، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

کد IOI مقاله : XKDC-AZACAZ
محل انتشار : First international conference of Museums (museumuma1402.ir)
چکیده :
    یکی از سلاح های سردی که در طول ادوار مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گرفته¬است شمشیر بوده است. شمشیرها علاوه بر این که در جنگ¬ها به هنگام حمله و دفاع مورد استفاده قرار می گرفتند، کاربردهای دیگری نیز از قبیل کاربرد تشریفاتی، تزیینی و نمادین می¬توانست داشته باشد. در دوره قاجار به دلیل رواج یافتن سلاح¬های گرم از این وسیله بیشتر در مراسم تشریفاتی و میهمانی¬ها استفاده می¬شده است. به کاربردن انواع فنون تزئین گران قیمت نشان می دهد، برخی از شمشیرها کاربردشان صرفاً نمادین بوده و در مراسم درباری و رسمی به عنوان سلاح تشریفاتی و نمادین مورد استفاده قرار می گرفتند. با بررسی نقوش و تکنیک¬های تزئین استفاده شده در شمشیرها می¬توان طبقه اجتماعی افرادی که از آن¬ها استفاده می¬کردند را مشخص کرد. پژوهش حاضر ضمن معرفی نمونه¬های مطالعاتی موزه¬های قاجار و آذربایجان به تشریح و طبقه¬بندی شمشیرها و بن¬مایه¬های تزئینی-بصری آن¬ها می¬پردازد. این پژوهش در پی پاسخ به این سوال است: شمشیرهای محفوظ در موزه¬های آذربایجان و قاجار تبریز که از دوره¬ی قاجار بر جای مانده¬اند دارای چه فرم¬ها، تزیینات و تکنیک‌هایی هستند؟ روش پژوهش مورد استفاده در این تحقیق، توصیفی- تحلیلی بوده و در آن موارد مطالعاتی به شیوه کیفی توصیف و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته¬اند. اطلاعات و داده ها نیز در این پژوهش به صورت میدانی و کتابخانه¬ای گردآوری شده¬اند. برآیند بررسی ها نشان داد: نوع تزئینات نقش بسته بر روی شمشیرهای قاجاری در این دو موزه متأثر از کاربرد آنها و جایگاه صاحبان آن¬ها بوده¬¬است. اقشار قدرتمندتر دارای شمشیرهایی با تزیینات بیشتر و اقشار متوسط، با تزیینات و نقوش کمتر و شمشیرهای ساده¬تر که حتی درمواردی بدون هیچ نقوش و تزییناتی هستند متعلق به اقشار پایین جامعه از نظر قدرت و موقعیت اجتماعی بود¬ه¬اند. شمشیرهای تشریفاتی و زینتی دارای نقوش گیاهی و حیوانی بوده و با اسماء الله و ..تزئین شده¬اند؛ اما شمشیرهایی که کاربرد نظامی داشته¬اند، در بیشتر موارد بدون تزئینات یا با تزئینات بسیار جزئی بوده¬اند که با تکنیک قلمزنی آذین بسته شده¬اند.

کلمات کلیدی : عصر قاجار شمشیر موزه قاجار موزه آذربایجان تبریز نقشمایه