نگاهی نو به قلعه رشیدالدوله روستای دورباش تکاب با توجه به عناصر سازنده بنا (قلعه یا خانه اربابی )

نگاهی نو به قلعه رشیدالدوله روستای دورباش تکاب با توجه به عناصر سازنده بنا (قلعه یا خانه اربابی )

ثمینه نیک پور1 سینا مرادپور شیرمرد2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت ابنیه دانشگاه هنر اسلامی تبریز -
2) دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت ابنیه دانشگاه هنر اسلامی تبریز -

کد IOI مقاله : XKHB-AAAZDG
محل انتشار : کنفرانس سالانه معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت بنیان(icahu.com)
چکیده :
    قلعه اربابي رشیدالدوله شهرستان تکاب ازجمله بناهای با ارزشی است که طي سده های مختلف )از اوايل دورة قاجاريه تا پهلوی اول ) با هدف اقامت و سکونت خان روستا و اطرافیان وی احداث گشته است. هدف این پژوهش با توجه به ذکر نام و گونه معماری قلعه برای این میراث فرهنگی در پرونده ثبت ملی آن و همچنین رایج شدن این نام در میان ساکنان روستای دورباش، بررسی صحت این عنوان توسط مقایسه آن با دیگر قلاع قاجاری در ایران می باشد. با توجه به اینکه ساختار قلعه ها به دلایل دفاعی و اشراف به محیط، بیشتر در دشت های مرتفع و تپه های طبیعی شکل می گرفته و همچنین یکی از عمده ویژگی های قلعه ها بهره¬گیری از برج و بارو در بنای آنها بوده، بنای رشیدالدوله نمی توانسته کارکرد قلعه دفاعی داشته باشد. علاوه بر این طبق گونه شناسی قلاع قاجار، عناصر کالبدی مانند فضاهای زندان، انبار مهمات و ... از مهمترین شاخصه های اکثر قلاع قاجاری بوده است که اینگونه فضاها نیز در قلعه رشیدالدوله وجود نداشته است. مهم ترين مسئله ای که در جريان پژوهش حاضر بايد به آن پاسخ داده شود اینست که بنای رشیدالدوله موجود در روستای دورباش تکاب که متعلق به یکی از حکمرانان افشار بوده قلعه محسوب می شود یا خانه؟ به بیان دیگر، تغییر تفکر عامه به لغت خانه اربابی به جای قلعه یکی از ضرورت های این پژوهش بوده است. این جستار بدین هدف، با روش بررسی و بازشناخت وضع موجود، ساختار کالبدی و مطالعات محیط پیرامون دست یافته است. متدولوژی پژوهش حاضر مقایسه کالبدی و ساختاری قلعه اربابی رشیدالدوله و با قلعه های پوراشرف، قلعه لک، قلعه اربابي حسن اَبدال در جغرافیای مشابه منطقه مورد نظر با رویکرد تحلیلی- توصیفی بوده است. روش گردآوری اطلاعات در اين پژوهش متکي بر مطالعات کتابخانه ای و بررسي های میداني است.

کلمات کلیدی : تکاب بنای رشیدالدوله قلعه پوراشرف قلعه لک قلعه اربابي حسن اَبدال گونه شناسی قلعه قاجاری و خانه اربابی قاجاری