شناسايي الگوهاي شكلي شناشير در كشورهاي مختلف

محمدمهدي مولائي¹ سارا شايسته²

1) استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2) دانشجو كارشناسي ارشد، رشته فناوري معماري، گرايش ديجيتال، دانشكده هنر و معماري، دانشگاه بوعلي سينا، همدان، ايران-

کد IOI مقاله : XKHB-AAZDDF
محل انتشار : کنفرانس سالانه معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت بنیان(icahu.com)
چکیده :
    شناشیر به‌عنوان یکی از ویژگی‌های متمایز معماری سنتی ایران ، نقشی اساسی در پاسخ به نیازهای اقلیمی و فرهنگی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری ایفا می‌کند. این عنصر معماری علاوه بر بهبود شرایط تهویه طبیعی و کنترل تابش آفتاب، به‌عنوان نمادی از هویت فرهنگی منطقه نیز شناخته می‌شود. در کشورهای عربی مانند عربستان ، سوریه ، یمن و مصر، سازه‌های مشابهی با نام روشندان و مشربیه وجود دارد که با نقوش هندسی تزئین شده‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-مقایسه‌ای انجام‌شده و تلاش دارد تا شناشیرهای بوشهر را با نمونه‌های مشابه در کشورهای عربی مانند روشندان‌های عربستان، مشربیه‌های مصر و حوزه خلیج‌فارس از منظر ویژگی‌های ساختاری، تزئیناتی ، شکلی و استقراری مقایسه کند. در گام نخست، الگوهای شکلی و ساختاری این سازه‌ها شناسایی‌شده و سپس بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده از منابع کتابخانه‌ای و مقالات علمی معتبر، تحلیل تطبیقی صورت گرفته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شناشیرها به‌طورکلی علاوه بر ایفای نقش اقلیمی، در حفظ حریم خصوصی، ایجاد سایه و تقویت زیبایی بصری معماری منطقه مؤثر بوده‌اند. شناشیرهای بوشهر به دلیل طراحی ساده‌تر و استفاده از چوب به‌عنوان مصالح اصلی، عملکردی‌تر بوده‌اند، درحالی‌که مشربیه‌های مصر و روشندان‌های عربستان با تزئینات پیچیده‌تر، بیشتر بر جنبه‌های زیباشناختی و فرهنگی تأکید داشته‌اند. شناشیرهای بوشهر اغلب به صورت نیمه باز هستند درحالی که روشندان ها و مشربیه ها اغلب بسته هستند. این مقایسه تطبیقی نشان می‌دهد که شناشیرها می‌توانند الگویی الهام‌بخش برای طراحی‌های پایدار در معماری معاصر باشند و در کاهش مصرف انرژی و تقویت هویت فرهنگی مناطق گرمسیری نقش قابل‌توجهی ایفا کنند.

کلمات کلیدی : شناشیر مشربیه روشندان معماری سنتی بوشهر اقلیم گرمسیری