مقدمه ای بر خوانش نسبت فناوری و معماری از منظر واقعگرایی اسلامی

مقدمه ای بر خوانش نسبت فناوری و معماری از منظر واقعگرایی اسلامی

سامان صبا1

1) استادیار گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران -

کد IOI مقاله : XKHB-AZDDBB
محل انتشار : کنفرانس سالانه معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت بنیان(icahu.com)
چکیده :
    تحولات سریع الگوهای زیست انسان معاصر، بازاندیشی در مفاهیم بنیادین در سطوح مختلف دانش¬های گوناگون را اجتناب‌ناپذیر ساخته و گرچه، برخی مفاهیم حضوری پررنگ تر و ماهیتی جهانی یافته اند اما این بازاندیشی درمورد آنان، بنا بر موانع مبتنی بر تفاوت های حوزه های فرهنگی گوناگون، نمی¬تواند از روشی جهانی پیروی کند. شاید بتوان گفت یکی از مهمترین این مفاهیم که دانش معماری را نیز به شدت تحت تاثیر قرار داده، مفهوم فناوری است. در این بین وضعیت جوامع در حال توسعه که به صورت طبیعی و ارگانیک در مسیر توسعه فناوری نبوده اند و به یکباره در مواجه با این امر، آنهم نه به عنوان یک پدیده درونی بلکه عاملی بیرونی، قرار گرفته اند، پیچیده و ناشی از نوعی از آشفتگی نظری است. واقعگرایی اسلامی به عنوان یک سنت فلسفی که دارای ریشه فرهنگی در جامعه ایران است، می تواند زمینه مناسبی برای شناخت نظری موضوع فناوری در معماری و ایجاد بستری برای توسعه این موضوع باشد. در همین راستا در سال‌های اخیر، با توسعه مطالعات معماری اسلامی توجه ، بیش از پیش به واقع‌گرایی اسلامی و به‌ویژه به آرای علامه طباطبایی برای ارائه تفسیری نوین از ملزومات زیست انسان معاصر و از جمله معماری اسلامی جلب شده است. اما بی توجهی به تمایز های بنیادین واقع‌گرایی و ناواقعگرایی موجب شده چنین رویکردی به توسعه دانش¬های کاربردی از جمله معماری نیانجامد. عبور از چنینی نقصانی، توجه به بازتعریف و بازاندیشی در مفاهیم بنیادین معماری مبتنی بر روح حاکم بر واقع‌گرایی اسلامی را، پیش از ورود به نظریات جزئی‌تر، می‌طلبد به صورتی که هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی متناسب با این رویکرد و هماهنگ با ویژگی‌های ذاتی معماری شکل گرفته و نظریاتی کاربردی‌ در فهم بنیان¬های معماری شکل گیرد. بر این اساس در این پژوهش سعی شده تا با تدقیق بنیادین رویکرد واقع‌گرایانه و پررنگ کردن تمایز آن با دیگر رویکردها، بازتعریفی از ساحت¬های مختلف مفهوم فناوری ارائه، با بازسازی واقع‌گرایی بر راستای اندیشه اسلامی دیدگاهی کلان نسبت به فناوری بدست داده و رویکرد جدیدی برای کاربست نظری و مفهومی فناوری در معماری ایجاد ‌کند. در این مسیر این پرسش مطرح می‌شود که ساحت های مختلف فناوری در معماری کدامند و بر مبنای اندیشه واقعگرایی اسلامی رویکرد مطلوب در کاربست فناوری چیست؟ بدین ترتیب با توجه به رویکرد پژوهش و ماهیت فلسفی آن، این نوشتار روش استدلال منطقی را به‌عنوان رهیافت اصلی دنبال نموده و سعی می‌نماید با طرح بحث در مقیاسی کلان، به تدریج به بحث‌های اصلی برسد و به پرسش‌ها پاسخ دهد. این روند با بررسی تضاد بنیادین واقع‌گرایی و غیر واقع‌گرایی آغاز و با سیری از توسعه مفاهیم با تعریف ساحت های مختلف فناوری در بعد هستی¬شناسانه یعنی فناوری به مثابه «شی»، «دانش»، «فعالیت» و «اراده»، سطوح چهارگانه معرفت¬شناسانه «صورت»، «محتوا»، «رویه» و «رویکرد» را برای خوانش مفهوم فناوری در معماری مطرح می نماید. درنهایت نیز با استنتاج دو رویکرد روش¬شناسانه «علم-فناوری» و «فرهنگ-فناوری»، رویکرد دوم در این پژوهش به عنوان رویکرد مطلوب جهت خوانش مفهوم فناوری در معماری به عنوان نتیجه مطرح می¬گردد.

کلمات کلیدی : واقعگرایی اسلامی فناوری معماری اعتباریات ساختار ارزش