برنامه ریزی کالبدی بر اساس شاخص ها ی شهرسازی و معماری ایرانی- اسلامی (مطالعه موردی : شهر یزد)

برنامه ریزی کالبدی بر اساس شاخص ها ی شهرسازی و معماری ایرانی- اسلامی (مطالعه موردی : شهر یزد)

محمد رضا پیرنیا1

1) کارشناس ارشد : جغرافیا و برنامه ریزی شهری رضوان شهر یزد

کد IOI مقاله : XYBH-AZCCK
محل انتشار : کنفرانس بین المللی عمران، معماری و منظر شهری(iccacs.com)
چکیده :
    یکی از مهم ترین موضوعات مطرح در غالب تحقیقات و اظهار نظرهایی که در مورد شهرهای معاصر ایرانی انجام می شود، مسأله بی‌هویتی مناطق و کالبد جدید شهری است. شهر مجموعه‌ای کالبدی، فرهنگی است که براساس نیازها، فعالیت ها و رفتارهای ساکنین آن شکل گرفته است. فضاهای شهری به عنوان بستر پاسخگوی این نیازها و ظرفی جهت تعاملات اجتماعی شناخته می‌شوند. آنچه در شهرهای ایران به عنوان شاخص‌های حائز اهمیت مطرح می‌گردد دو معیار مهم ایرانی و اسلامی بودن است. در شهرهای ایرانی- اسلامی فرم ظاهری هر شهر ناشی از محتوا و معنایی در باطن است که ریشه در جهان‌بینی و فرهنگ و رسوم و طبیعت بومی آن منطقه دارد. مشکلات، ناشی از آن است که در برنامه‌ریزی‌ها به آن توجه چندانی نمی‌شود. شهر یزد در مرکز ایران و در دل کویر قرار گفته است. حدود 700 هكتار از بافت شهر يزد را بافت تاريخي و ارزشمند تشكيل مي‌دهد كه به ثبت ميراث فرهنگي رسيده و اين شهر را به اولين شهر خشتي و دومين شهر تاريخي جهان بعد از ونيز ايتاليا تبديل كرده است. اما در یک نگاه کلی آنچه از سیمای امروزی شهر یزد به دست می‌آید، صورتی آشفته و مغشوش از یک فضای شهری مملو از انواع آسیب ها و عوارض کالبدی و عملکردی است. روش اين مقاله مروري و تحليلي است و آموزه‌ها حاصل از پيشينه معماري و شهرسازي بومي ایران، درقالب اصول اساسي اسلام و در ابعاد اجتماعي، اقتصادي، سياسي و كالبدي دسته‌بندي می‌شوند و نمود عيني و كالبدي آن آموزه ها، در شهرهاي ايراني پس از ظهور اسلام مورد واكاوي قرار مي‌گيرند و نهایتاً معیارهای انطباق الگوی معماری و برنامه‌ریزی کالبدی شهر یزد با شاخص‌های شهرسازی ایرانی- اسلامی مورد برسی قرار خواهد گرفت. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر علی رغم اینکه غالب بافت‌های تاریخی یزد به عنوان بافت‌هایی با هویت ایرانی و اسلامی معرفی می‌شوند، اما معمولاً به تبع جو حاکم و تداوم روند به ارث رسیده طی نیم قرن گذشته؛ از آن هویت، اصول و ارزش‌های معنوی و فرهنگی مستتر در آنها غفلت شده و غالباً تمرکز اصلی بر جنبه های فیریکی و کمی قرار گرفته است .

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی کالبدی شاخص ایرانی اسلامی ساختار كالبدي شهر در دوران اسلامي هویت کالبدی