توسعه جوامع روستایی و کشاورزی با ارزیابی مالی تبدیل سیستم آبیاری از سنتی به قطره ای

توسعه جوامع روستایی و کشاورزی با ارزیابی مالی تبدیل سیستم آبیاری از سنتی به قطره ای

حسین خلیل نسل1 حمید زیرکی2

1) کارشناس مهندسی اقتصاد کشاورزی ، دانشگاه پیام نور ممقان
2) کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی ، دانشگاه پیام نور کرج

کد IOI مقاله : XYBK-AACAK
محل انتشار : کنفرانس بین المللی توسعه با محوریت کشاورزی ، محیط زیست و گردشگری(icdat.ir)
چکیده :
    اين پژوهش به منظور ارزيابی مالی استفاده از سيستم های آبياری قطره ای جهت بهبود و توانمندی و توسعه ی جوامع روستایی و کشاورزی در باغ های سيب پاياب سد ستارخان در شهرستان اهر از توابع استان آذربايجان شرقی انجام گرديد. اطلاعات مورد استفاده با استفاده از تکميل پرسشنامه از 60 باغدار جمع آوری شد. نتايج نشان داد که سرمایه‌گذاری در احداث باغ سيب دارای توجيه اقتصادی برای خانواده‌ها بوده و سودآوری اقتصادی به نوع سيستم آبياری ارتباط دارد به طوری که با تغيير سيستم آبياری از سنتی به قطره‌ای نرخ بازده سرمایه‌گذاری و ارزش خالص حال افزايش می يابد. نرخ بازده سرمايه گذاری در باغ های سيب با آبياری سنتی 16 درصد و در باغ های سيب با آبياری قطره ای 35 الی 59 درصد به دست آمد که بسيار بالاتر از نرخ سود بانکی وام های اختصاص يافته به پروژه های سرمايه گذاری در بخش کشاورزی می باشد فلذا راهکار مناسبی برای توانمند سازی و افزایش در آمد خانواده ها ی کشاورزی و تغییر سبک زندگی آنها و در نهایت موجب توسعه و پیشرفت جوامع روستایی و کشاورزی میباشد. دورة بازگشت سرمايه در باغ های سيب با آبياری سنتی 16 سال و در باغ های سيب با آبياری قطره ای شش الی هفت سال است. بررسی عمر اقتصادی باغ-های سيب نشان داد که اين پارامتر مالی نسبت به نوع سيستم آبياری حساس نمی باشد و حداقل 25 سال است. نتایج ارزیابی و مقایسه سیستم های مورد بررسی نشان می دهد که بهره برداران و باغدارانی که سیستم آبیاری آنها به روش سنتی است دارای ارزش حال 41 میلیون ریال خواهد بود که در روش آبیاری قطره ای یعنی باغدارانی که از وام جهت ایجاد این سیستم استفاده می کنند دارای ارزش حال 294 میلیون ریال ، دورة بازگشت سرمایه 6 سال و عمر اقتصادی حداقل 25 سال می باشد و خانواده ها و باغدارانی که از وام بانکی استفاده نکرده اند دارای ارزش حال خالص 267 میلیون ريال که دوره بازگشت سرمایه طی مدت 7 سال می باشد و عمر اقتصادی در این روش نیز حداقل 25 سال است. بررسی حساسیت نتایج نسبت به تغییر پارامترهای اقتصادی نشان می دهد که نتایج نسبت به کاهش قیمت بیشتر از افزایش هزینه ها، حساس می باشند. با این وجود افزایش 10 درصدی در هزینه ها یا کاهش 10 درصدی در قیمت، تغییری در توجیه اقتصادی باغ های سیب ایجاد نمی کند. به طوری که ارزش حال خالص در باغ های سیب با سیستم آبیاری سنتی از 8/40 به 4/19 میلیون ریال و 53 درصد کاهش می دهد این کاهش سودآوری در سیستم آبیاری قطره ای با استفاده از تسهیلات و بدون استفاده از تسهیلات به ترتیب 5/13 و 15 درصد می باشد. کاهش 10 درصدی در قیمت محصول، سود آوری باغ های سنتی که جمعیت خانواده در حال اداره ی آن هستند را بیشتر از باغ هایی که از سیستم آبیاری قطره ای که نقش خانواده ها در آن کم رنک تر است استفاده کرده اند کاهش می دهد به عبارت دیگر استفاده از سیستم آبیاری قطره ای پایداری سود آوری و درآمدی را در باغ های سيب افزایش و به نوعی کاهندة ریسک درآمدی می باشد که این امر یکی از مهمترین نکات در توسعه و پیشرفت جوامع روستایی به شمار می رود . بررسی نتایج حساسیت سودآوری باغ های سیب به افزایش 10 درصدی در هزینه های احداث و نگهداری نشان داد که میزان سود آوری نسبت به وضعیت کاهش 10 درصدی در قيمت به میزان کمتری افت می کند و ارزش حال خالص در باغ های سیب با آبیاری سنتی از 41 به 23 میلیون ریال یا 44 درصد و در باغ هایی که از آبیاری قطره ای استفاده کرده اند با توجه به استفاده از تسهیلات از 294 و 267 به 283 و 254 میلیون ریال کاهش می یابد. اين کاهش زمانی که از تسهيلات استفاده شده 4 و در غير اين صورت 5 درصد می باشد. افزایش 10 درصدی در هزینه ها باعث کاهش نرخ بازدهی داخلی سرمایه گذاری در باغ های سیب خانوار هایی که از تسهيلات استفاده کرده اند می گردد این نرخ را از 59 به 55 درصد و در باغ هايی که از سيستم قطره ای بدون تسهيلات استفاده کرده اند از 35 به 33 درصد کاهش می دهند. مقایسة آثار اقتصادی کاهش 10 درصدی قیمت و افزایش 10 درصدی هزینه نشان می دهد که دوره بازگشت سرمایه و عمر اقتصادی در دو حالت تغییری نکرده ولی افزایش 10 درصدی هزینه ها در باغ های سیب که از آبیاری سنتی دوره بازگشت سرمایه را از 16 به 19 سال افزایش می دهد. نتايج پژوهش بيانگر آن است که اگر دولت نسبت به ثبات قیمت سیب سرمایه گذاری کند سودآوری آن برای باغداران بیشتر از اعطای تسهیلات می باشد و نوسان قیمت ها در باغ های سيب از لحاظ اقتصادی تاثیر بیشتری نسبت به اعطای تسهيلات دارد و در اين ميان تحمل باغداران سيب که از روش آبياری سنتی استفاده می کنند به تغییرات اقتصادی بسیار کمتر از باغدارانی می باشد که از سیستم های قطره ای استفاده کرده اند و استفاده از فناوری آبیاری قطره ای باعث توسعه و پیشرفت جوامع روستایی و همچنین ثبات درآمدهای مردم روستا در باغ های سيب پاياب سد ستارخان اهر شده است.

کلمات کلیدی : ارزش خالص حال نرخ بازده داخلی عمر اقتصادی تسهيلات