الگوشناسی معماری مردمان فارس شمال خراسان

الگوشناسی معماری مردمان فارس شمال خراسان

دکتر سیروس باور1 نعیم ابراهیم‌زاده پیرشهید2 فاطمه حسین‌دوست3

1) استاد تمام و عضو هیئت علمی دانشکده معماری، دانشگاه آزاد تهران شمال
2) نعیم ابراهیم‌زاده پیرشهید
3) دانشجوی کارشناس ارشد معماری، دانشگاه غیراتفاعی کمال الملک

کد IOI مقاله : XYCE-ACGAF
محل انتشار : کنفرانس بین المللی عمران ، معماری و زیرساخت های شهری(icica.ir)
چکیده :
    شمال خراسان کنونی دروازه ورود اکثر اقوام مختلف تشکیل دهنده ایران کنونی می‌باشد، که با خود یادگارهایی از گذشته به همراه آورده‌ و در کنار یکدیگری سکنی گزیده‌اند. این اقوام شامل فارس، کرد، ترک، ترکمن، عرب، لر، بلوچ و دیگر مردمان می‌شود. این همنشینی اقوام باعث شکل‌گیری تنوع فرهنگی و به تبع آن تنوع هنرهای مختلف گردیده است. تنوعی که بسیار بی نظیر می‌باشد. عموماً مردمان فارس کنونی منطقه را، که از کهن‌ترین ساکنان خراسان می‌باشند، از نژاد پارتیان قدیم می‌دانند. وجود بسیاری از آداب و سنن موجود در بین ایشان گواه این مطلب می‌باشد. هرچند که بسیاری از آنان که در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند خود را تات می‌نامند. معماری روستاهای فارس‌نشین منطقه، که دارای پراکندگی در سرتاسر منطقه می‌باشند، هرچند در نگاه اول تفاوت چندانی با دیگر روستاها ندارد، اما با دقت بیشتر می‌توان ویژگی‌هایی را در آن دید که نسل‌ها در این الگو معماری تکرار شده است. ویژگی‌هایی که می‌تواند معرف الگوی مشخصی از معماری باشد. پژوهش حاضر، با بررسی اسنادی در منابع تاریخی، مردم‌شناسی و معماری شکل گرفته و سپس با برداشت میدانی-پیمایشی از 56 بنا در شش روستا در گستره منطقه مورد نظر و تحلیل نمونه‌ها و اطلاعات جمع آوری شده، به شناخت مفصلی پیرامون الگوی معماری مردمان فارس منطقه و ریشه ها و دلایل شکل‌گیری این الگوی معماری رسیده است. این الگو به صورت بنایی دو طبقه و رو به جنوب، دارای ایوانی یک طرف باز که ارتباط دهنده دیگر فضاها با حیاط بوده، دارای بازشوهایی در تمام جهات بنا، با استفاده از مصالح بومی و ویژگی‌های خاصی می‌باشد که از دوران آغازین تحول سبک معماری امپراتوری پارتیان در منطقه به یادگار مانده و در طی قرن ها خود را تا حدود بسیاری با اصول اقلیمی و معیشتی این مردمان منطبق نموده است. ویژگی‌های این معماری تا حدود بسیاری در بین دیگر اقوام منطقه منحصربه‌فرد بوده و آن را به گونه مشخصی از معماری تبدیل نموده است. الگوهای مشابه این معماری را می‌توان در سرتاسر ماوراءالنهر و شمال خراسان بزرگ و در یادگارهای مردمان دوران گذشته مشاهده نمود که در خود جنبه‌هایی از هنر هلنیستی را تلفیق نموده است و خود را در معماری اقوام دیگر به نمایش گذارده است.

کلمات کلیدی : الگوی معماری مردمان فارسی زبان شمال خراسان معماری اقوام