بررسی کارایی منطق فازی در پیش بینی سیلابی شدن جریان رودخانه، مطالعه موردی رودخانه چناران بجنورد

بررسی کارایی منطق فازی در پیش بینی سیلابی شدن جریان رودخانه، مطالعه موردی رودخانه چناران بجنورد

هاشم فارابی1 سعیده فخر هاشمیان2 کیامرث فتحی هفشجانی3

1) - کارشناس ارشد مدیریت فن آوری اطلاعات، رئیس اداره مهندسی تجهیزات هواشناسی خراسان شمالی ،
2) - کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی،کارشناس آمار و کنترل داده ها هواشناسی خراسان شمالی،
3) - دکترای مهندسی صنایع،عضو هیات علمی دانشگاه آزاد تهران،

کد IOI مقاله : XYCE-ADEHG
محل انتشار : کنفرانس بین المللی عمران ، معماری و زیرساخت های شهری(icica.ir)
چکیده :
    فرآیند پیش بینی و برآورد جریان رودخانه و دبی آن در شرایط سیلابی شدن در هر منطقه و حوزه آبریز به عنوان یکی از عوامل مهم و اثر گذار بر مدیریت بحران و حتی برنامه ریزی و مدیریت ریسک به حساب می آید. در این پژوهش بررسی لازم جهت پیش بینی دبی متوسط روزانه و دبی حداکثری رودخانه در شرایط سیلابی شدن در رودخانه چناران بجنورد که خروجی نهایی محدوده شهر بجنورد با سرشاخه های متعدد مناطق چناران، بازخانه، بش قارداش، حمید و سایر سرچشمه های روانآبی منتهی به باباامان می باشد، از سیستم استنتاج فازی (FIS) استفاده شد. در ابتدا متغیرهای موثر بر پیش بینی جریان رودخانه تعیین شدند و سپس جهت پردازش داده های ورودی از آزمون های مختلف در نرم افزار SPSS استفاده شد. در ادامه روش پیش بینی جریان روزانه و برآورد دبی رودخانه با سیستم استنتاج فازی و توسط دو مدل وابسته به دما و مستقل از دما انجام شد ، این فرایند به صورت تفکیک ماهانه انجام شد. در بررسی با استفاده از شاخص های محاسباتی مشاهده می شود که نتایج مدل M2 (مدل مستقل از متغیر دما) دربیشتر ماه ها دقیق تر از مدل M1 (مدل وابسته به متغیر دما) است . اما نتایج ماه های آذر و خرداد عکس این واقعیت را نشان می دهد . به طوری که نتایج مدل M1 در این دو ماه افزایش قابل توجهی داشته و از نظر هر دو شاخص ناش- ساتکلف ( 917/0 و 871/0 در ماه های آذر و خرداد در دوره آزمون ) و ریشه میانگین مربعات خطا ( 096/0 و 093/0 در ماه های آذر و خرداد در دوره آزمون ) از مدل M2 دقیق تر است. این موضوع بیانگر آنست که دما تنها در این دو ماه در پیش بینی جریان روزانه موثر است. این موضوع را می توان ناشی از تاثیر این پارامتر در روند ذوب برف در خرداد و یا تاثیر آن بر رژیم بارش در این ماه ها دانست.در بخش پایانی ، نتایج مدل فازی و رگرسیون خطی در ماه های اسفند و اردیبهشت مقایسه شده اند ارزیابی های حاصل شده این است که سیستم استنتاج فازی بخوبی قادر به پیش بینی جریان و شرایط سیلابی شدن رودخانه بوده و این مدل مقادیر خروجی را با دقت بیشتری نسبت به مدل رگرسیون خطی برآورد کرده است و در مقایسه با سایر روش ها مناسب تر است. لذا سیستم استنتاج فازی می تواند بعنوان روشی دقیق و کارآ در پیش بینی جریان رودخانه و سیلابی شدن آن به کار برده شود.

کلمات کلیدی : حوزه آبریز سیستم استنتاج فازی رگرسیون خطی پیش بینی دبی منطق فازی