قضا غیر مجتهد در عصر غیبت از منظر فقیهان امامی

قضا غیر مجتهد در عصر غیبت از منظر فقیهان امامی

محمدرسول آذرپور1

1) دکتری فقه و اصول و مدرس حوزه علمیه و کارشناسی حقوق

کد IOI مقاله : XYCZ-AAFFE
محل انتشار : کنفرانس بین المللی مهندسی و علوم کاربردی(iceasconf.com)
چکیده :
    مشهور فقها قائل به لزوم اجتهاد در قضا در عصر غیبت هستند؛ در مقابل تعدادی از فقها برخلاف قول مشهور، شرط اجتهاد را در قضا لازم نمی‌دانند و قضا غیر مجتهد را در صورت مأذون بودن و احراز سایر شرایط جایز می‌دانند؛ و درواقع نصب مجتهد در نصوص، به‌صورت انحصاری نیست و نصب مجتهدان برای منصب قضا عدم صلاحیت غیر مجتهد آگاه را ثابت نمی‌کند و استدلال‌های طرفداران لزوم اجتهاد در قضا تام نیست. اساساً قضا کسي که جاهل به احکام است بدان معنا که نه مجتهد است و نه غیر مجتهد که آگاه و آشنا به نظرات و فتاواي مراجع تقليد باشد قطعاً حرام است و حکمش نافذ نخواهد بود. و از طرفی مقلد پس از رجوع به عالم، ديگر جاهل اطلاق نمي‌شود. با فرض پذیرش لزوم اجتهاد، قضا مقلد منصوب جایز نخواهد بود، اما بنا بر قول به عدم لزوم اجتهاد، نصب مقلد در مقام قضا جایز است؛ ولی توکیل بنابر هر دو نظریه چه قول به لزوم اجتهاد و چه عدم لزوم آن، جایز نمی‌باشد. همچنین صحيح نيست كه بگوییم نصب، منحصر به زمان حضور است، چراکه ما نمى‌توانيم به تعطيل امر قضا و پی آمدهای آن در عصر غيبت قائل شويم. از طرفی هم صِرف اجتهاد در قضا نمی تواند صلاحیت تصدّی این امر را در پی داشته باشد چراکه قاضی مجتهد نیز اگر بخواهد متولی این امر در زمان حکومت اسلامی بشود باید از طرف ولی‌فقیه جامع‌الشرایط إذن داشته باشد. بر فرض پذیرش شرط بودن اجتهاد برای قاضی، این شرط در زمان حکومت حاکم عادل، تام نمی‌باشد و باید میان دوره حکومت جور و حکومت عدل تفصیل قائل شده و لزوم اجتهاد برای قاضی را به دوران حکومت جور محدود کنیم.

کلمات کلیدی : قضا حکم ولایت اجتهاد قاضی منصوب عسروحرج اطلاق