جستارهایی در خوانش و فهم معماری مساجد ایران با توجه به رابطه فرم و نماد

جستارهایی در خوانش و فهم معماری مساجد ایران با توجه به رابطه فرم و نماد

محمد علی قصری1 مرتضی میر غلامی2 نیما قصری3

1) دانشجوی دکتری معماری اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2) استادیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
3) کارشناسی ارشد عمران گرایش سازه ،دانشگاه پیام نور واحد زاهدان، ایران

کد IOI مقاله : XYEZ-AHFKA
محل انتشار : کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی(rstconf.com)
چکیده :
    مقوله خوانش اثر معماری و بالاخص خوانش آثار معماری ایران از جهات و ابعاد متعددی قابل بررسی است و در این راستا، بحث خوانش مساجد ایران یکی از مقولات مهمی است که در نسبت میان فرم و نماد پرسش برانگیز است. در واقع، به معماری مساجد ایران، بعنوان مجموعه ای در هم تنیده از کالبد و معنا و تجلیات ظاهری و مفاهیم باطنی نگاه می شود که در حوزه نظری معماری به طور عام و به صورت خاص در معماری اسلامی مطرح است. رابطه فرم - نماد و نسبت میان آنها در مساجد، بسیاری از مقولات و مباحث مرتبط با خوانش معماری مسجد را در برمی گیرد و از یک طرف با لایه های بیرونی، عناصر، کارکردها و از سوی دیگر، با لایه های درونی، مفاهیم عمیقی در ورای این ظواهر در تعامل است. هدف اصلی این پژوهش این است، با تمرکز بر مقوله خوانش- مراد ما از واژه خوانش، فهم بدون داوری است- به بررسی مباحث مرتبط با مقوله فهم اثر معماری بالاخص فهم مساجد ایران از دریچه رابطه فرم و نماد بپردازد و از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، تا حد امکان، مبانی نظری لازم برای ورود به این مقوله مهم در معماری مساجد ایران را فراهم می سازد. تلاش بر این بوده تا در این پژوهش بر اساس منابع کتابخانه ای و مطالعات اسنادی مشخص گردد که دیدگاه های مختلف در مقوله خوانش اثر معماری کدامند؟ و چه عوامل و فاکتورهایی در فهم و خوانش مساجد ایرانی نقش دارند؟ در نهایت و با توجه به یافته های پژوهش به نظر می رسد، به مقوله خوانش اثر معماری از دیدگاه ها و زوایای مختلف نگریسته می شود. نگرشهای ساختارگرایانه، فرمالیستی، واسازی و پدیدارشناسی هرمنوتیک، مهمترین رویکردها در خوانش اثر معماری هستند. از طرفی مقوله خوانش، پای دانشهایی چون زبان شناسی، نشانه شناسی و بسیاری از علوم دیگر را در معماری به میان می آورد. اما در زمینه خوانش مساجد ایران با تاکید بر رابطه فرم و نماد، می توان گفت که فاکتورهای متعددی در فهم این مساجد موثر هستند که برای درک بهتر این عوامل می توان آنها را در چهار دسته قرار داد که شامل، 1- ویژگیهای کالبدی و فرم؛ 2- حجم داخلی، فضاهای درونی و روابط فضایی؛ 3- بافت اطراف، زمینه و بافت شهری مرتبط با مسجد و 4- نماد و مفاهیم پنهان، می گردد.

کلمات کلیدی : رابطه فرم و نماد خوانش اثر معماری خوانش مساجد ایران