خوانش نشانه شناسانه یک اثر نگارگری بر وجه موضوعی مدیحه‌‌سرایی

خوانش نشانه شناسانه یک اثر نگارگری بر وجه موضوعی مدیحه‌‌سرایی

زهره طباطبایی جبلی1 نسرین ستاری نجف آبادی2

1) استادیار دانشگاه هنر اصفهان
2) دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان

کد IOI مقاله : XYGC-BCEEB
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی مدیریت و علوم انسانی(3icmhconf.com)
چکیده :
    مدیحه‌‌سرایی از جمله کنش‌های اجتماعی فرهنگ ایران است که مضمون بسیاری از آثار منظوم ادبی را نیز تشکیل می‌دهد و در پیوند با هنرهای دیگر فرهنگ ایرانی-اسلامی قرار می‌گیرد. مجلس نگارگری «سخن چندان بلند و طبع چندان» اثر محمد یوسف از نگارگران قرن 11 ه. ق، حکایت از بروز کنش مدیحه‌‌سرایی یک فرودست در پیشگاه شخصیتی فرادست دارد. بر این اساس پرسشی مطرح است که چه نوع خوانشی از نگاره‌ی مذکور و اشعار مکتوب در آن، جهت تبیین جایگاه کنش مدیحه‌‌سرایی در فرهنگ ایرانی- اسلامی می‌توان داشت؟ به نظر می‌رسد در روشی بر مبنای نشانه‌شناسی ضمن داشتن رویکردی بینامتنیتی به شیوه خوانش صریح و ضمنی رولان بارت، حد اقل دو‌گونه دریافت مفهومی در پیوند نظام کلامی و دیداری از متن مذکور به دست آید. در خوانش اولیه که صریح و دارای ارتباط مستقیم دال و مدلولی است، کنش مدیحه‌‌سرایی در مجلس بزم شاهی با وجهی متملقانه با به کار‌گیری اندک ذوق شخصی به جهت دلایلی همچون؛ دریافت صله و عطا، کسب مقام اجتماعی بالا و تثبیت موقعیت شاه یا حاکم در جامعه به انجام می‌رسد، اما در خوانش ضمنی، نگاره مورد نظر، مشمول تفاوتی معنادار شده، مدیحه‌‌سرایی در قالب هنر فاخر سخنوری قرار می‌گیرد و وجهی آیینی، همراه با نگرشی استعلایی بر آن مترتب می‌شود و به نظر می‌رسد با نوعی تجربه‌ی دینی بر گرفته از آیین‌های موجود در فرهنگ کهن ایران، مانند نیایش و دعاگویی در آیین بار عام و خاص شاهی، پیوند احتمالی داشته باشد.

کلمات کلیدی : نگارگری آیین بار شخصیت کیانی/شاه مدیحه‌سرایی دلالت صریح و ضمنی