تأثیر قنات قصبه گناباد بر روند شکل گیری ساختار شکل شهر از گذشته تاکنون و ارائه بهترین جهت توسعه شهر در آینده با استفاده از تکنیک سوات و روش وزن دهی AHP

رضا عربشاهی دلویی¹ حسام حق پرست²

1) کارشناس شهرسازی، دانشگاه بجنورد، واحد بجنورد، ایران -
2) کارشناس شهرسازی، دانشگاه بجنورد، واحد بجنورد، ایران -

کد IOI مقاله : XYHH-BKDBZ
محل انتشار : کنفرانس معماری ایران؛ گذشته، اکنون و آینده با مضمون ویژه: فضاهای مذهبی و آئینی(irarchconf.ir)
چکیده :
    اصولاً قنوات تاثیر عمیق و شگرفی در بافت کالبدی شهرهای قناتی داشته اند و هنوز تأثیر آن ها در بخش قدیمی این شهرها کاملاً مشهود است. به گونه ای که گاه قنات ها، استخوان بندی اصلی شهر را شکل داده است. در همین راستا، جهت تأثیر متقابل قنات و شکل شهر بایستی تمام جوانب شهر را مدنظر قرار داد تا با توجه به آن ها بتوان به نحوه شکل گیری ساختار شکل شهر از گذشته تاکنون پی برده و در نهایت بتوان به توسعه ای مناسب جهت رشد آتی شهر دست پیدا کرد. پی بردن به تأثیرات قنات و شکل شهر جز با گشت و گذار در تاریخ شهر از گذشته های دور تا به امروز ممکن نیست. با تحلیل این تغییرات در طول تاریخ و با اشراف به معیارهایی مشخص و مناسب توسعه آتی شهرهای قناتی، توسعه های کالبدی شهر مدیریت خواهد شد. غالباً این معیارها عبارتند از نزدیکی به قنات، توپوگرافی منطقه، دوری از گسل، راه های ارتباطی، نزدیکی به امکانات تفریحی، توجه به گردشگری، نزدیکی به مرکز شهر، توجه به تراکم، سازگاری با محیط. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر قنات قصبه گناباد بر روند شکل گیری ساختار شهر از گذشته تاکنون بوده است که در خاتمه به بررسی جهت توسعه آتی شهر با تکیه بر نقش قنات می پردازد. به این ترتیب توسعه ای را مناسب می داند که در جهت حفظ میراث شهر (قنات قصبه) به عنوان هم عنصری هویت بخش و هم عاملی که بستر توسعه را فراهم می کند، گام بردارد. تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای انجام شده است. لذا با توجه به تأثیرات متقابلی که قنات و ساختار شهرها به یکدیگر در طول تاریخ گذاشته اند، بررسی روند توسعه شهر گناباد در گذشته و به علاوه در وضعیت موجود (میزان انطباق آن با مسیر قنات قصبه) در محیط نرم افزارARCGIS انجام شده است. نتایج نشان می دهند که با توجه به قدمت بیشتر شهر گناباد از پیدایش قنات قصبه، ساختار اولیه شهر تحت تاثیر قنات ها شکل نگرفته است لیکن در تکامل ساختار شکل شهر، در مسیر انشعابات قنات توسعه یافته است. در خاتمه با عنایت به یافته های تحقیق، پیشنهاداتی جهت توسعه آتی شهر با استفاده از تکنیک سوات (swot) و ماتریس-های مرتبط و روش وزن¬دهی در تکنیک AHP ارائه شده است.

کلمات کلیدی : قنات ساختار شهر توسعه کالبدی قنات قصبه گناباد