مراتب ذکر از منظر قرآن، حدیث و عرفان، از ذکر زبانی تا ذکر مخفی ذات

مراتب ذکر از منظر قرآن، حدیث و عرفان، از ذکر زبانی تا ذکر مخفی ذات

ابراهیم جباری منجیلی1

1) دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی-گرایش عرفان دانشگاه مازندران

کد IOI مقاله : AAAB-ABADEB
محل انتشار : دومین کنگره بین المللی علوم مهندسی و توسعه شهری پایدار(dtuconf.com)
چکیده :
    چکیده ذکر در سنت اسلامی، نه تنها عبادتی زبانی بلکه سلوکی وجودی و حضوری قلبی است که سالک را از غفلت می‌رهاند و به قرب الهی می‌رساند. قرآن کریم و احادیث نبوی بر اهمیت ذکر، به‌ویژه ذکر خفی، تأکید دارند و عرفای اسلامی با تحلیل و تبیین مراتب آن، راهی برای عروج روحانی ترسیم کرده‌اند. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی، مراتب ذکر را از منظر قرآن، حدیث و آثار عرفانی بررسی می‌کند. بدین‌سان، چهار مرحله‌ی اصلی ذکر: 1) ذکر زبانی، 2) ذکر قلبی، 3) ذکر روحی و 4) ذکر مخفی ذات، معرفی و با شواهد قرآنی، روایی و اقوال عرفا مانند: جنید، خواجه عبدالله انصاری و خرقانی تبیین می‌شود. همچنین جلوه‌های شعری این مراتب در آثار سعدی و مولوی و حافظ به‌عنوان بازتاب ادبی تجربه‌ی عرفانی ذکر، مورد تحلیل قرار می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ذکر در بالاترین مرتبه‌ی خود، از لفظ و اندیشه فراتر می‌رود و در «ذکر مخفی ذات» به حضور ناب الهی و اتحاد ذاکر و مذکور منتهی می‌گردد. این مقاله در نهایت، جایگاه ذکر را به‌عنوان محور اصلی سلوک عرفانی و حلقه‌ی اتصال میان معرفت نظری و تجربه‌ی شهودی نشان می‌دهد. واژگان کلیدی: ذکر، ذکر مخفی، عرفان اسلامی، قرآن، حدیث، حافظ، مولوی ______________________________________________________________________________ E.Jabbari03@umail.umz.ac.ir

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی ذکر ذکر مخفی عرفان اسلامی قرآن حدیث حافظ مولوی