چالشهای حقوقی قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاکچین و راهکارهای حل و فصل اختلافات آنها
چالشهای حقوقی قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاکچین و راهکارهای حل و فصل اختلافات آنها
مهشید کشاورز1
1) کارشناسی رشته حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
کد IOI مقاله
:
AABF-AAGEEA
محل انتشار :
سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com/3rd)
چکیده :
قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاکچین، بهعنوان یکی از نوآوریهای بنیادین در دهه اخیر، توانستهاند مفهوم سنتی قرارداد را دگرگون سازند. این قراردادها به صورت کد رایانهای بر بستر شبکههای غیرمتمرکز اجرا میشوند و ویژگیهایی همچون شفافیت، امنیت رمزنگاریشده، حذف واسطهها و اجرای خودکار را دارا هستند. با وجود این مزایا، ماهیت فنی و غیرشفاف برای عموم، همراه با ماهیت فرامرزی و تغییرناپذیر بستر بلاکچین، چالشهای جدی حقوقی و اجرایی به همراه آورده است؛ از جمله مشکل شناسایی و احراز هویت طرفین، تعیین صلاحیت قضایی و قانون حاکم، قابلیت استناد حقوقی، تفسیر و انعطافپذیری کم، تعارض با الزامات حریم خصوصی، و ابهام در انتساب مسئولیت در موارد خطای کد یا اجرای ناخواسته. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل جامع چالشهای حقوقی قراردادهای هوشمند و ارائه راهکارهای مؤثر برای حل و فصل اختلافات ناشی از آنها انجام شده است. روش تحقیق به صورت تحلیلی-تطبیقی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، اسناد بینالمللی، مقالات علمی و بررسی رویه عملی نظامهای حقوقی مختلف (حقوق نوشته، کامنلا و فراملی) تدوین گردید. یافتههای تحقیق نشان میدهد که سازوکارهای سنتی حل اختلاف به دلیل ویژگی خوداجرایی و غیرقابل توقف بودن قراردادهای هوشمند با محدودیتهایی جدی مواجهاند. مکانیزمهای نوین مبتنی بر بلاکچین، نظیر داوری و رأیگیری درونزنجیرهای (مانند Kleros و Aragon Court)، گرچه سرعت و شفافیت بالایی دارند، اما از منظر انطباق با قوانین ملی و رسیدگی به دعاوی پیچیده با کاستی مواجهاند. ترکیب رویکرد سنتی و فناورانه (Hybrid Dispute Resolution) بهعنوان الگویی کارآمد معرفی شد که میتواند با بهرهگیری از اوراکلها، تصمیم مراجع قضایی یا داوری منتخب را در قرارداد هوشمند اجرا کند. بر اساس نتایج، چارچوب حقوقی پیشنهادی این پژوهش شامل مجموعهای از اصول کلیدی (شفافیت، تفسیر دوگانه کد و متن، تعیین قانون حاکم، حفاظت از دادهها، و تخصیص مسئولیت) و توصیه به ایجاد نهادهای ثبت و نظارت داوطلبانه یا نیمهدولتی است. هماهنگی این چارچوب با استانداردهای بینالمللی (UNCITRAL، ICC، ISO) میتواند پذیرش فرامرزی و امنیت حقوقی این قراردادها را افزایش دهد. در آخر، مطالعه حاضر نتیجهگیری میکند که توسعه پایدار قراردادهای هوشمند مستلزم ترکیب نگاه حقوقی و فنی، آموزش تخصصی مراجع رسیدگی، و بهروزرسانی قوانین موجود است. اجرای چارچوب پیشنهادی میتواند بستر اعتمادپذیر و کارآمدی را برای بهرهبرداری گسترده و مشروعیت بینالمللی این ابزار نوین فراهم سازد.
کلمات کلیدی : قرارداد هوشمند بلاکچین حلوفصل اختلاف چارچوب حقوقی داوری