بررسی تأثیر نهضت رفتارگرایی در شهرسازی معاصر ایران (نمونۀ پژوهشی: فاز شمالی سبزه میدان شهر زنجان)

بررسی تأثیر نهضت رفتارگرایی در شهرسازی معاصر ایران (نمونۀ پژوهشی: فاز شمالی سبزه میدان شهر زنجان)

پارسا ورقایی1 سید محمدرضا خطیبی2

1) دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2) دانشیار، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

کد IOI مقاله : AACA-ABACEG
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    نهضت رفتارگرایی در شهرسازی با تأکید بر تحلیل رفتار واقعی کاربران و نقش محیط کالبدی در هدایت، تسهیل یا محدودسازی کنش‌های انسانی، یکی از رویکردهای مهم انسان‌محور در طراحی فضاهای شهری معاصر به‌شمار می‌رود. این پژوهش با هدف ارزیابی میزان انطباق طراحی فاز شمالی سبزه‌میدان شهر زنجان با اصول نهضت رفتارگرایی انجام شده است. روش پژوهش از نوع کیفی ـ تحلیلی بوده و بر مشاهدۀ مستقیم، نقشه‌نگاری رفتاری، ثبت فعالیت‌های مردمی و تحلیل تصاویر میدانی و رسانه‌ای استوار است. گردآوری داده‌ها طی چند بازۀ زمانی در ساعات ظهر تا عصر و با تمرکز بر الگوهای حرکت، توقف، تجمع و تعامل کاربران صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طراحی فاز شمالی سبزه‌میدان در برخی از اصول رفتارگرایی، به ویژه در خوانایی فضایی، هدایت حرکت، گشودگی بصری و ایجاد دیدهای مؤثر به بافت تاریخی و طبیعی اطراف، عملکرد نسبتاً موفقی داشته است. با این حال، اصول رفتاری همچون توقف‌پذیری، شکل‌گیری تعاملات اجتماعی فعال و سرزندگی فضا به طور کامل محقق نشده‌اند. این مسئله عمدتاً به عواملی نظیر شرایط اقلیمی سرد در زمان بهره‌برداری، فقدان کاربری‌های فعال، بسته بودن بخشی از فضاها و تازگی افتتاح فاز شمالی باز می‌گردد. نتایج نقشه‌نگاری رفتاری نشان می‌دهد که بخش عمدۀ حضور کاربران ماهیتی گذری و کنجکاوانه داشته و رفتارهای مکث‌محور و تعاملی هنوز به سطح پایدار نرسیده‌اند. در جمع‌بندی می‌توان گفت که فاز شمالی سبزه‌میدان از منظر کالبدی و ادراکی تا حدی با اصول نهضت رفتارگرایی همخوانی دارد، اما برای تحقق کامل اهداف رفتارگرایانه، به مداخلات تکمیلی در حوزۀ فعال‌سازی کاربری‌ها، افزایش امکانات توقف، تقویت مقیاس انسانی و برنامه‌ریزی رفتاری نیازمند است. این پژوهش نشان می‌دهد که تحقق رفتارگرایی شهری نه صرفاً در طراحی کالبدی، بلکه در تداوم بهره‌برداری، مدیریت فضا و انطباق آن با رفتارهای واقعی کاربران معنا می‌یابد.

کلمات کلیدی : نهضت رفتارگرایی رفتارگرایی شهرسازی سبزه‌میدان زنجان