معماری ایرانی و زبان نمادها: بازتاب عرفان حلاج در ساختار و معنا

معماری ایرانی و زبان نمادها: بازتاب عرفان حلاج در ساختار و معنا

مصطفی آماده1 زهرا فرزام2

1) دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز
2) دکتری فقه، دانشکده علوم انسانی، گروه فقه، دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه،

کد IOI مقاله : AACC-AAGCHC
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com/3rd)
چکیده :
    معماری ایرانی–اسلامی با شدت به نمادها و رموز عرفانی پیوند دارد و این مقاله با تمرکز بر سه مفهوم بنیادین در آثار منصور حلاج یعنی نقطه، دایره و بستان‌المعرفه، پژوهشی تحلیلی-تفسیرى درباره بازتاب این مفاهیم در ساختار و معناهای معماری ایرانی–اسلامی ارائه می‌دهد. نقطه نمادِ اصل آفرینش است که در معماری به شکل مرکز گنبد، نورگیر یا محراب ظهور می‌یابد. دایره نشانه سیر ontological و طواف عارفانه است که در پلان‌های گنبدخانه و بقاع شعاعی بازتاب می‌یابد. بستان‌المعرفه، معرفت درونی و سلوک معرفتی است که در باغ‌های چهارباغ و صحن مدارس اسلامی embodied می‌شود. روش پژوهش کیفی-تفسیری-رمزی است و با تحلیل متن‌های عرفانی و مطالعات تطبیقی، روابط بین مفاهیم حلاج و فرم‌های معماری را می‌کاود. مقاله به عناصر نمادین دیگری چون رنگ‌ها (سبز، آبی، طلایی، سفید)، طرح‌های هندسی و خطاطی می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این عناصر بر فهم وحدت وجود، نور و رابطه میان ظاهر و باطن در معماری تاثیر می‌گذارند. تعامل فرم، ساختار و محتوا به‌عنوان راهی برای نمایش معنویت در معماری اسلامی–ایرانی بررسی می‌شود تا بر لایه‌های چندبعدی معنا تأکید کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که معماری ایرانی–اسلامی نه فقط فیزیکی است، بلکه زبان نمادینی است برای بیان حکمت عرفانی حلاج. مقاله با مرور ادوار تاریخی، نمادشناسی و مبانی فکری، به فهم ژرف مفاهیم الهام می‌دهد و فرایادهای پژوهشی آینده را با تأکید بر منابع اصلی تقویت می‌کند. ملاحظات محدود‌کننده منابع و پیشنهادهای پژوهشی برای مطالعات آتی نهایتاً ارائه می‌شود.

کلمات کلیدی : منصور حلاج طواسین نقطه دایره بستان‌المعرفه معماری اسلامی ایرانی رمزپردازی عرفانی فرم و معنا