از شهر تک‌هسته‌ای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)

از شهر تک‌هسته‌ای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)

اکبر نوروزی1

1) دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : AACH-AAGBFF
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    چکیده : مقدمه : در سال‌های اخیر، مشارکت عمومی به یکی از عناصر اصلی در موفقیت پروژه‌های توسعه و بازسازی شهری تبدیل شده است، به خصوص در زمینه احیای بافتهای فرسوده شهری که با چالش‌های گسترده اجتماعی، اقتصادی و محیطی مواجه هستند. هدف پژوهش : تحلیل تناقض بین گسترش شهرهای تک‌هسته‌ای و اصول پایداری شهری بر اساس شاخص‌های کالبدی-محیطی (نمونه مطالغاتی :شهر زنجان) روش شناسی تحقیق : روش پژوهش ترکیبی (کیفی-کمی) با رویکرد توصیفی-تحلیلی است که در آن از داده‌های مکانی (نقشه‌های کاربری اراضی استخراج‌شده از تصاویر ماهواره‌ای و طرح تفصیلی شهر ،شاخص‌های کالبدی (تراکم ساخت‌وساز، ضریب پراکندگی، شاخص گسترش افقی، دسترسی به فضای سبز و شبکه حمل‌ونقل) و معیارهای زیست‌محیطی (تغییرات پوشش سبز، افزایش سطوح نفوذناپذیر، تخریب اراضی کشاورزی) استفاده شده است قلمروجغرافیایی پژوهش : شهر زنجان یافته ها و بحث: نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که گسترش شهر زنجان در25سال گذشته به‌طور میانگین سالانه ۲٫۷ درصد بوده و بیش از ۶۸ درصد از این گسترش در (مناطق کشاورزی و دشت زنجان) رخ داده است. همچنین، شاخص تراکم ساخت‌وساز از ۰٫۴۲ در 1375 به ۰٫۳۱ در 1400 کاهش یافته که نشان‌دهنده روند پراکنده‌سازی شهری است. در عین حال، سرانه فضای سبز از ۹٫۲ مترمربع به ۵٫۱ مترمربع کاهش یافته است نتایج : گسترش سطحی شهر زنجان با اصول کلیدی پایداری شهری از جمله کارآیی فضایی، عدالت محیطی، حفظ اکوسیستم‌های شهری و کاهش بی‌نهایت‌گرایی شهری در تقابل بوده همچنین نتایج تحلیل نشان می‌دهد که گسترش شهر تک‌هسته‌ای زنجان نه‌تنها به‌عنوان یک مدل توسعه شهری پایدار عمل نکرده، بلکه با ایجاد فشار بر منابع طبیعی، افزایش ترافیک، و تضعیف کیفیت زندگی، به یک عامل نا‌پایداری تبدیل شده است. در نهایت نیزپیشنهاد می‌شود که با بازنگری در برنامه‌ریزی کالبدی، توجه به توسعه چندهسته‌ای شهر و تقویت سیاست‌های مدیریت رشد هوشمند (Smart Growth) می‌تواند مسیری برای تعدیل و رفع این تناقض باشد.

کلمات کلیدی : گسترش شهرتک‌هسته‌ای پایداری شهری شاخص‌های کالبدی محیطی شهر زنجان برنامه‌ریزی شهری