خلق مکان در فضاهای بین‌راسته شهری: نقش دست‌فروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانک‌ها و ادارات در شهر زنجان)

خلق مکان در فضاهای بین‌راسته شهری: نقش دست‌فروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانک‌ها و ادارات در شهر زنجان)

اکبر نوروزی1

1) دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : AACH-AAGDFH
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    چکیده : مقدمه : در شهرهای ایرانی، فضاهای شهری اغلب به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که انعطاف‌پذیری کمی در برابر نیازهای اجتماعی و اقتصادی واقعی دارند. در این میان، فضاهای بین‌راسته (Interstitial Spaces) مانند جوی آب کنار خیابان، حاشیه ورودی بانک‌ها و ادارات، و فضاهای نیمه‌عمومی مقابل ساختمان‌های اداری، به‌طور غیررسمی توسط دست‌فروشان به عنوان صحنه‌های فعالیت اقتصادی موقت تکرار می شوند. این پدیده، به‌ویژه در ساعات پایانی روز و روزهای تعطیل، نشان‌دهنده یک فرآیند پویا از خلق مکان (Place-Making) است که در آن فضاهای ناخواسته، زیرکالبدی و نامطلوب، از طریق استفاده مجدد و بازتولید معنا، به فضاهای اجتماعی-اقتصادی پویا تبدیل می‌شوند هدف پژوهش : هدف این مقاله تحلیل نقش دست‌فروشان در خلق مکان در فضاهای بین‌راسته شهری، با تمرکز بر بخش تجاری خیابان سعدی (از نیمه جنوبی سعدی شمال و سعدی وسط و سعدی جنوبی تا ورودی بازار) و محدوده سبزه میدان زنجان می باشد. روش شناسی تحقیق : مرور سیستماتیک ادبیات (Systematic Literature Review) با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) است که در آن از منابع معتبر بین‌المللی و داخلی (1390–1403 / 2011–2024) استفاده شده است. همچنین یافته‌های کیفی از مشاهدات میدانی، عکس‌برداری از فضاهای مورد مطالعه و تحلیل بصری از نحوه قرارگیری میزها، بساط‌ها و جمعیت‌شناسی دست‌فروشان، در تقویت تحلیل مفهومی به کار گرفته شده است. قلمروجغرافیایی پژوهش : خیابان سعدی و محدوده سبزه میدان شهر زنجان یافته ها و بحث: دست‌فروشان با قرار دادن میز بر روی جوی آب یا حاشیه خیابان، فضاهای موقتی با هویت اجتماعی قوی ایجاد می‌کنند که به عنوان بازارهای فرعی (Pop-up Markets) عمل می‌کنند.این فضاها عمدتاً در ساعات پس از ظهر و پایان هفته فعال می‌شوند، که نشان‌دهنده زمان‌بندی موقت و پویایی فضایی است .فضاهای مقابل بانک‌ها و ادارات به دلیل دسترسی بالا، تردد پیاده، و تجمع موقت مردم، به عنوان نقاط استراتژیک برای دست‌فروشی انتخاب می‌شوند. نتایج : این پژوهش با استناد به نظریه‌های خلق مکان (Carmona) در 2014، اقتصاد غیر رسمی (Roy) در 2005 و شهرهای موقت (Shaw) در 2017، نشان می‌دهد که دست‌فروشی تنها یک پدیده اقتصادی غیر رسمی نیست، بلکه یک عملکرد شهری هوشمند است که در شکاف‌های کالبدی شهر، فضاهای عمومی را بازتولید می‌کنند. در نهایت نیز پیشنهاد می‌شود که به جای سرکوب این فضاها را با طراحی انعطاف‌پذیر، مدیریت زمانی و قانون‌گذاری هوشمند به رسمیت شناخته شود تا هم از حقوق دست‌فروشان حمایت شود و هم کیفیت فضای عمومی ارتقا یابد.

کلمات کلیدی : خلق مکان فضاهای بین‌راسته ای دست‌فروشی فضای عمومی موقت زنجان