بررسی کارکرد آکوستیک در مساجد تاریخی از منظر ادراک کاربر: تحلیل ویژگی‌های طراحی معمارانه فضا بر آسایش صوتی

بررسی کارکرد آکوستیک در مساجد تاریخی از منظر ادراک کاربر: تحلیل ویژگی‌های طراحی معمارانه فضا بر آسایش صوتی

هادی صادقی1 بهناز جعفری2 سپیده صادقی3

1) گروه معماری و شهرسازی،دانشگاه ملی مهارت،زنجان،ایران.
2) کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زنجان، ایران.
3) کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زنجان، ایران.

کد IOI مقاله : AACH-AAKKEA
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    آسایش صوتی یکی از ابعاد مهم کیفیت فضاهای عبادی است که در مساجد تاریخی به ‌واسطه ساختار معماری و مصالح سنتی، به‌گونه‌ای طبیعی و بدون بهره‌گیری از فناوری‌های نوین شکل می‌گیرد. این پژوهش با هدف تبیین نقش ویژگی‌های معمارانه در ادراک صوتی کاربران و تحلیل کارکرد آکوستیکی مسجد تاریخی انجام شده است. روش تحقیق از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی است. داده‌ها از طریق مشاهده میدانی هدایت‌شده، برداشت‌های شنیداری و بررسی اسناد و نقشه‌های معماری گردآوری شد و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که هندسه گنبد، فرم محراب، سازمان فضایی شبستان‌ها و نوع مصالح به‌کاررفته، اصلی‌ترین عوامل شکل‌دهنده کیفیت صوتی در مسجد هستند. گنبد مرکزی با ایجاد بازتاب‌های چندلایه، طنین ممتد و هماهنگی فراهم می‌کند و کاربران آن را عنصری مؤثر در تقویت حس حضور معنوی توصیف کرده‌اند. محراب نیز به دلیل ویژگی نیم‌گنبدی خود، وضوح گفتار را در بخش اصلی شبستان افزایش داده است. رفتار صوتی مصالح سنتی مانند گچ و آجر، با ایجاد جذب و بازتاب متعادل، نقش مهمی در حفظ یکپارچگی شنیداری داشته است. شاخص‌های کلیدی مؤثر بر آسایش صوتی شامل وضوح شنیداری گفتار، میزان طنین و یکپارچگی صوتی فضا شناسایی شدند. نتایج نشان می‌دهد که کیفیت آکوستیکی مساجد تاریخی حاصل پیوند میان طراحی معماری، مصالح بومی و نیازهای آیینی است و تجربه شنیداری کاربران را در سطحی ادراکی و معنایی شکل می‌دهد. بر این اساس، بهره‌گیری از اصول آکوستیکی معماری سنتی می‌تواند در طراحی مساجد معاصر به بهبود کیفیت صوتی و ارتقای تجربه کاربران کمک کند.

کلمات کلیدی : مساجد تاریخی آکوستیک آسایش صوتی ادراک کاربر