شناخت و بررسی جایگاه طبیعت در معماری اقلیمی با تاکید بر معماری سنتی ایران

شناخت و بررسی جایگاه طبیعت در معماری اقلیمی با تاکید بر معماری سنتی ایران

محجوبه نوحی بزنجانی1 حنانه خوشروی غیاثی2

1) استادیار، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2) دانشجوي کارشناسی، گروه معماري، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامي، مشهد، ايران

کد IOI مقاله : AACH-ABBBCB
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    معماری سنتی ایران، در تعامل مسالمت‌آمیز و حکیمانه با طبیعت، شکل گرفته و همواره بر پایه‌ی درک عمیق از اقلیم، بستر جغرافیایی و نیازهای انسانی استوار بوده است. این رابطه‌ی ارگانیک، برخاسته از جهان‌بینی‌ای است که طبیعت را بستر تجلی روح انسانی و نه ابزاری برای سلطه می‌داند. در این مطالعه، جایگاه طبیعت در معماری اقلیمی ایران با تمرکز بر دوره‌های پیش و پس از صنعتی‌شدن بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که در دوره‌ی پیشاصنعتی، اصولی همچون مردم‌واری، پرهیز از بیهودگی و خودبسندگی (بوم‌آورد بودن) موجب شکل‌گیری سازه‌هایی هماهنگ با محیط و پایدار از نظر مادی و معنوی بوده‌اند. در مقابل، دوره‌ی پساصنعتی با ورود فناوری مدرن و الگوهای غربی، شاهد گسستی بنیادین در پیوند میان انسان، طبیعت و معماری شد؛ چنان‌که تکنولوژی به‌جای تعامل، به ابزار سلطه و مصرف بدل گردید. پژوهش حاضر، با بهره‌گیری از منابع نظری و تاریخی، ضمن معرفی مفاهیم «طبیعت‌گرایی متعالی» و «سازواره‌های طبیعی» در قالب الگوهای زنده و غیرزنده، نشان می‌دهد که بازگشت به الهام از طبیعت نه در سطح تزئینات، بلکه در سطح ساختار، کارکرد و معنا، مسیر احیای معماری بومی ایران در عصر فناوری خواهد بود. الگوگیری از خواص هفده‌گانه‌ی سازواره‌های طبیعی — از جمله انطباق‌پذیری، ترمیم‌پذیری، و تجدیدپذیری — می‌تواند مبنایی نوین برای آشتی میان تکنولوژی و محیط زیست فراهم سازد. بدین ترتیب، ادغام خرد بومی با دانش فناورانه، پایه‌ی معماری آینده‌ای پایدار، هوشمند و همذات‌پندار با طبیعت را رقم می‌زند.

کلمات کلیدی : طبیعت‌گرایی متعالی معماری سنتی ایران معماری اقلیمی سازواره‌های طبیعی تعامل انسان و طبیعت