تحولات نظام‌مند شهرسازی: مطالعه‌ای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)

تحولات نظام‌مند شهرسازی: مطالعه‌ای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)

اکبر نوروزی1

1) دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : AACH-ABBKGB
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    چکیده: مقدمه: تحولات نظام‌مند شهرسازی در ایران و چین در قرن بیستم، باوجود تفاوت‌های فرهنگی و سیاسی عمیق، از مسیرهای تاریخی همپوشانی برخوردار بوده است که بررسی تطبیقی آن‌ها می‌تواند بینش‌های ارزشمندی برای درک چالش‌های شهرنشینی در جهان درحال‌توسعه فراهم آورد. هدف پژوهش: این پژوهش باهدف تحلیل تحولات نظام‌مند شهرسازی در ایران و چین در بازه زمانی ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ خورشیدی (۱۹۲۰–۲۰۲۰ میلادی) انجام شده است. روش‌شناسی تحقیق: این تحقیق روش تحقیق مبتنی بر مرور سیستماتیک ادبیات علمی و تحلیل تطبیقی تاریخی - ساختاری است که با استفاده از چارچوب تحلیلی سه‌بعدی (تحولات نهادی - قانونی، تأثیر عوامل بین‌المللی، و پاسخ به مدرنیته) انجام شده است قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو تحقیق شامل سه دوره کلیدی در هر دو کشور می‌شود: دوره پیش از تحولات سیاسی بنیادین (پیش از ۱۳۵۷ در ایران و پیش از ۱۹۴۹ در چین)، دوره تحولات ساختاری پس از انقلاب‌ها، و دوره معاصر با تمرکز بر چالش‌های شهرنشینی پایدار. یافته‌ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو کشور در مواجهه با مدرنیزاسیون شهری، ابتدا تحت‌تأثیر نفوذ استعماری/غربی قرار گرفتند، سپس پس از تحولات سیاسی ۱۹۴۹ و ۱۹۷۹، به سمت نظام‌های متمرکز دولتی حرکت کردند و در نهایت در دوره معاصر با چالش‌های مشترکی همچون گسترش بی‌رویه کالبد شهری، تضعیف میراث‌فرهنگی و نابرابری فضایی مواجه شدند؛ با این تفاوت که چین با تلفیق برنامه‌ریزی متمرکز و مکانیزم‌های بازار، توانسته تحولات شهری را با کنترل بیشتری هدایت کند، درحالی‌که ایران با تکثر نهادی و تعارض سطوح مختلف حکمرانی، با چالش‌های ساختاری جدی‌تری روبه‌روست. نتایج: نتیجه‌گیری این پژوهش بر ضرورت بازنگری در نظام برنامه‌ریزی شهری ایران با الهام از تجربیات چین بدون نادیده‌گرفتن تفاوت‌های زمینه‌ای و تأکید بر تقویت هماهنگی نهادی، حفظ هویت فرهنگی در فرایند مدرنیزاسیون، و توسعه مدل‌های مشارکتی در سیاست‌گذاری شهری استوار است.

کلمات کلیدی : نظام شهرسازی مطالعه تطبیقی ایران چین مدرنیزاسیون شهری تحولات تاریخی برنامه‌ریزی متمرکز