تبیین فرآیند چشم‌اندازسازی راهبردی بر اساس ویژگیهای شهرسازی ایرانی‌اسلامی

تبیین فرآیند چشم‌اندازسازی راهبردی بر اساس ویژگیهای شهرسازی ایرانی‌اسلامی

سیدسجاد سادات هاشمی1

1) پژوهشگر دکتری شهرسازی

کد IOI مقاله : AACH-ABCFAC
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    این مقاله با عنوان(تبیین فرآیند چشم‌اندازسازی اندازسازی راهبردی بر اساس ویژگی‌های شهرسازی ایرانی-اسلامی) چارچوبی نظری و مدل مفهومی ارائه می‌دهد که هدف اصلی آن تبیین مولفه‌ها، مراحل و شاخص‌های چشم‌اندازسازی راهبردی ویژه شهرهای ایرانی-اسلامی و ارائه راهکارهای کاربردی برای برنامه‌ریزان شهری است. روش پژوهش کیفی و استقرایی و مبتنی بر تحلیل محتوای متون، اسناد فرادست و مطالعات پیشین می‌باشد. فرآیند تحقیق شامل کدگذاری مفهومی، استخراج مقولات و زیرمقوله‌ها و اعتبارسنجی محتوایی توسط خبرگان بوده است. یافته‌ها چارچوبی شامل مقولات کلیدی شناخت و سنجش وضع موجود، تحلیل فضایی و کالبدی، مشارکت و حقوق شهروندی، تجلی ارزش‌های اسلامی در ساختار شهری و شناسایی ذی‌نفعان را نشان داد و برای هر مقوله زیرمقوله‌ها و شاخص‌های عملیاتی پیشنهاد و تشریح شد تا قابلیت سنجش و رصد داشته باشند. نتایج نشان می‌دهد که چشم‌اندازسازی راهبردی در بستر شهرسازی ایرانی-اسلامی باید بر مشارکت گسترده مردمی، رعایت ارزش‌ها و احکام اسلامی، حفظ هویت محلی، پایداری زیست‌محیطی و تقویت امنیت و آسایش روانی تمرکز کند. مدل پیشنهادی فرآیندی گام‌به‌گام از بررسی چشم‌اندازهای گذشته و اکنون، تدوین گزینه‌ها و سناریوها، انتخاب چشم‌انداز بهینه، تدوین بیانیه چشم‌انداز، تعیین راهبردها و شاخص‌ها تا پایش و بازنگری را پیشنهاد می‌کند و هم‌افزایی میان اصول نظری شهرسازی ایرانی-اسلامی و ابزارهای عملی چشم‌اندازسازی فراهم می‌آورد. جنبه نوآوری پژوهش در تلفیق شاخص‌های فرهنگی-ارزشی با روش‌های استاندارد چشم‌اندازسازی راهبردی و ارائه الگویی بومی و کاربردی برای نظام برنامه‌ریزی شهری است. پیشنهاد می‌شود نتایج در اسناد راهبردی شهری، برنامه‌های توسعه و فرآیندهای مشارکتی آزمون میدانی شوند و تحقیقات تکمیلی برای سنجش کمی شاخص‌ها انجام شود. استفاده از این مدل می‌تواند هماهنگی نهادها را تقویت، مشارکت اقشار مختلف را افزایش و فرآیند تصمیم‌گیری را شفاف سازد. همچنین نشان داده شده که تلفیق نگرش‌های دینی و بومی با روش‌های آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی راهبردی، تضمین‌کننده انعطاف‌پذیری و پذیرش اجتماعی چشم‌اندازهای شهری خواهد بود و بهبود کیفیت زندگی شهروندان.

کلمات کلیدی : چشم‌اندازسازی برنامه‌ریزی راهبردی شهرسازی ایرانی‌اسلامی آینده‌پژوهی