بازتاب نور و تاریکی: تحلیل پدیدارشناختی و عکاسانه هندسه سایه‌روشن در اروسی‌های خانه‌های تاریخی بهنام و حیدرزاده تبریز

امیر علی نواده شهلا¹

1) کارشناس ارشد معماری

کد IOI مقاله : AACH-ABFEZA
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    چکیده  مسئله مواجهه با نور شدید و فیلتر کردن آن در اقلیم سرد و کوهستانی تبریز، منجر به پیدایش الگوهای بی‌نظیری از جدارهای مشبک رنگین به نام «اروسی» در مساکن دوره قاجار شده است. هدف این پژوهش، مطالعه و بازشناسی حس فضایی، عکاسانه و زیبایی‌شناختی پدیده «سایه‌روشن» ( ) و تضادهای نوری حاصل از این اروسی‌ها در دو خانه تاریخی شاخص تبریز یعنی «خانه بهنام» (تالار طنبی) و «خانه حیدرزاده» (تالار شاه‌نشین) است. در این تحقیق، عکاسی صرفاً به عنوان یک ابزار مستندنگاری غیرفعال تلقی نشده، بلکه به عنوان یک روش‌شناسی علمی و پدیدارشناختی فعال برای کشف و تحلیل اتمسفر نوری فضا به کار گرفته شده است. چارچوب نظری تحقیق بر مفاهیمی چون ادراک حسی فضا (پلاسما و زومتور)، زیبایی‌شناسی تاریکی (تانیزاکی) و تضاد نوری استوار است. فرآیند ثبت تصاویر توسط نگارنده (امیرعلی نواده شهلا) با استفاده از تکنیک پیشرفته عکاسی با محدوده پویایی بالا ( ) مبتنی بر براکتینگ نوری خودکار ( )، نورسنجی نقطه‌ای روی درخشندگی شیشه‌های رنگی، و استفاده از لنزهای کنترل پرسپکتیو ( ) جهت حفظ دقیق هندسه و اجتناب از اعوجاج کادربندی صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که ثبت عکاسانه تضادهای نوری شدید، فاش می‌سازد که چگونه گره‌چینی‌های اروسی با ایجاد سایه‌های هندسی پویا بر روی جدارها و زمین، به عنوان یک لایه تعدیل‌کننده حرارتی و بصری عمل کرده و اتمسفری رازآلود، عمیق و صمیمی در تالارها پدید می‌آورند. در خانه بهنام، هندسه راست‌گوشه و غلبه رنگ‌های گرم، اتمسفری صمیمی و دلباز ایجاد می‌کند؛ در حالی که در خانه حیدرزاده، قوس‌های هلالی در ترکیب با رنگ‌های متضاد سرد و گرم و پدیده انعکاس آینه‌ای بر روی کف صیقلی، حسی معنوی و دراماتیک خلق می‌نمایند. این پژوهش اثبات می‌کند که عکاسی تخصصی ، ابزاری بی‌بدیل در تحلیل و واکاوی کیفیت‌های پدیدارشناختی مکتوم در معماری سنتی است.

کلمات کلیدی : واژه‌های كلیدی اروسی خانه بهنام خانه حیدرزاده پدیدارشناسی نور تکنیک سایه‌روشن ( ) امیرعلی نواده شهلا