بررسی تطبیقی روش‌های نوین تحویل پروژه با رویکرد کاهش تأخیرات، ریسک‌های اجرایی و دعاوی قراردادی در صنعت ساخت

بررسی تطبیقی روش‌های نوین تحویل پروژه با رویکرد کاهش تأخیرات، ریسک‌های اجرایی و دعاوی قراردادی در صنعت ساخت

نوید دهبندی1

1) کارشناس ارشد عمران، دانشگاه علوم و تحقیقات، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AACH-ABGZCA
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    صنعت ساخت به دلیل ماهیت پیچیده، چندذی‌نفعی، سرمایه‌بر و وابسته به شرایط متغیر فنی، اقتصادی و قراردادی با چالش‌هایی نظیر تأخیرات زمانی، افزایش هزینه‌ها، ریسک‌های اجرایی و دعاوی قراردادی مواجه است. یکی از عوامل اثرگذار بر شدت یا کاهش این چالش‌ها، روش تحویل پروژه است؛ زیرا این روش چارچوب اصلی تعیین مسئولیت‌ها، نحوه تخصیص ریسک، روابط قراردادی، سطح همکاری و سازوکار تصمیم‌گیری میان کارفرما، طراح، پیمانکار و سایر ذی‌نفعان را مشخص می‌کند. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی روش‌های نوین تحویل پروژه با تمرکز بر ظرفیت آن‌ها در کاهش تأخیرات، کنترل ریسک‌های اجرایی و پیشگیری از دعاوی قراردادی در صنعت ساخت است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی و تطبیقی است. در این مطالعه، روش‌های مختلف تحویل پروژه شامل روش سنتی طراحی–مناقصه–ساخت، طراحی–ساخت، مهندسی–تأمین–ساخت، تحویل یکپارچه پروژه و مدل‌های مبتنی بر فناوری‌های دیجیتال از منظر میزان یکپارچگی، شفافیت مسئولیت‌ها، نحوه تخصیص ریسک، کنترل تغییرات، سرعت تصمیم‌گیری، ظرفیت همکاری، مستندسازی و قابلیت کاهش اختلافات مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که روش‌های سنتی، به‌ویژه در پروژه‌های پیچیده، به دلیل تفکیک طراحی و اجرا و ورود دیرهنگام پیمانکار، مستعد افزایش تغییرات، تأخیرات و دعاوی هستند. در مقابل، روش‌های یکپارچه و مشارکتی از طریق هم‌راستاسازی منافع، تصمیم‌گیری زودهنگام، اشتراک ریسک و بهبود جریان اطلاعات، توان بیشتری در کاهش تعارضات و بهبود عملکرد پروژه دارند. همچنین فناوری‌هایی مانند مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، بلاکچین و قراردادهای هوشمند می‌توانند به‌عنوان لایه مکمل روش‌های نوین تحویل پروژه، موجب افزایش شفافیت، ردیابی تعهدات، کاهش ابهام در اسناد، تسهیل مدیریت تغییرات و پیشگیری از اختلافات شوند. با این حال، اثربخشی این روش‌ها وابسته به بلوغ سازمانی، کیفیت طراحی قراردادی، آمادگی حقوقی و فرهنگی و تناسب روش انتخابی با ویژگی‌های پروژه است. بنابراین، انتخاب روش تحویل پروژه باید به‌صورت راهبردی، زمینه‌محور و مبتنی بر تحلیل ریسک انجام شود.

کلمات کلیدی : روش تحویل پروژه تأخیرات ساخت ریسک اجرایی دعاوی قراردادی تحویل یکپارچه پروژه