از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجی‌آباد یزد

از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجی‌آباد یزد

اکبر نوروزی1 داریوش اردلان2 سید محمد رضا خطیبی3

1) دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد
2) هیئت علمی گروه شهرسازی ، واحد قزوین ،دانشگاه آزاد اسلامی،
3) هیئت علمی گروه شهرسازی ، واحد قزوین ،دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین،ایران

کد IOI مقاله : AACZ-AAKADF
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    چکیده : مقدمه : بافت‌های فرسوده حول مساجد تاریخی در شهرهای ایرانی، حاصل توسعه ارگانیک و لایه‌بندی تاریخی-کالبدی هستند که در فرآیندهای بازسازی اغلب نادیده گرفته می‌شوند هدف پژوهش : بافت‌های فرسوده حول مساجد تاریخی در شهرهای ایرانی، حاصل توسعه ارگانیک و لایه‌بندی تاریخی-کالبدی هستند که در فرآیندهای بازسازی اغلب نادیده گرفته می‌شوند. روش شناسی تحقیق : روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی (گزارش‌های سازمان میراث فرهنگی، طرح‌های تفصیلی شهرداری‌ها)، تحلیل کالبدی و تحلیل فضایی (Space Syntax) با نرم‌افزار Depthmap جمع‌آوری شده‌اند. قلمروجغرافیایی پژوهش : این پژوهش سه مسجد محلی را به‌عنوان واحدهای تحلیلی انتخاب کرده است: مسجد یری پایین (زنجان)، مسجد حاجی‌آباد در یزد، و مسجد شیخی در تبریز همگی با نقش اجتماعی-مذهبی در محله، سابقه ساخت بر بقایای ساختارهای نظامی/اداری دوره قاجار، و وضعیت فرسودگی کالبدی مشابه.. یافته ها و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر سه مورد، تحول از کانون نظامی/اداری به کانون مذهبی، منجر به شکل‌گیری بافتی ارگانیک با شبکه معابر پیچیده، اختلاف طراز قابل توجه و مرکزگرایی فضایی حول مسجد شده است نتایج : این پژوهش نشان می‌دهد که الگوی تکرارشونده، «الگوی کالبدی-تاریخی مراکز مذهبی» نام گرفته و نشان می‌دهد که فرسودگی کنونی، نتیجه فرآیند تاریخی و نه بی‌نظمی است. نوآوری این پژوهش در سه سطح است: (۱) استخراج الگوی نظری جدید بر پایه مقایسه مساجد محلی هم‌تراز؛ (۲) تلفیق تحلیل فضایی و لایه‌بندی تاریخی بدون نیاز به داده‌های میدانی؛ و (۳) پیشنهاد تبدیل اختلاف طراز ناشی از بقایای قلعه به عنصری طراحی‌شده در بازتوانی. پیشنهاد می‌شود در طرح‌های بازسازی، لایه‌های تاریخی نه پوشانده شوند، بلکه به‌عنوان بخشی از هویت فضایی مورد استفاده قرار گیرند.

کلمات کلیدی : بافت فرسوده فرم ارگانیک لایه‌بندی تاریخی مسجد یری پایین مسجد شیخ تبریز مسجد حاجی‌آباد یزد تحلیل فضایی بازتوانی هویت‌محور