تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی

تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی

اکبر نوروزی1

1) دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : AACZ-ABGFCC
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    چکیده: مقدمه و ضرورت پژوهش: محله به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین واحدهای سازمان فضایی شهر، در طول تاریخ نقش‌هایی فراتر از سکونت داشته و همواره بستری برای شکل‌گیری روابط اجتماعی، فعالیت‌های اقتصادی، هویت جمعی و مشارکت شهروندی بوده است. بااین‌حال، تحولات ناشی از مدرنیزاسیون، گسترش شهرنشینی و غلبه رویکردهای کالبد محور در برنامه‌ریزی شهری، موجب دگرگونی کارکردهای سنتی محله و کاهش برخی از نقش‌های اجتماعی و هویتی آن شده است. ازاین‌رو، شناخت سیر تحول نقش محله و بازخوانی جایگاه آن در رویکردهای معاصر شهرسازی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف پژوهش: تحلیل تحول نقش و کارکردهای محله در گذر زمان و تبیین جایگاه آن در نظریه‌ها و رویکردهای نوین شهرسازی است. قلمرو پژوهش، مطالعات نظری و تجربی مرتبط با مفهوم محله از دوره شهر سنتی تا رویکردهای معاصر توسعه محله‌محور را در بر می‌گیرد. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی است که با بهره‌گیری از مطالعات اسنادی و مرور نظام‌مند منابع علمی انجام شده است. یافته‌های پژوهش: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که محله در شهرهای سنتی به‌عنوان یک نهاد اجتماعی ـ فضایی چند کارکردی عمل می‌کرد، درحالی‌که در دوره شهرسازی مدرن به‌تدریج به واحدی عمدتاً کالبدی و سکونتی تقلیل یافت. همچنین بررسی رویکردهای معاصر حاکی از بازتعریف نقش محله به‌عنوان بستری برای ارتقای سرمایه اجتماعی، هویت مکانی، تاب‌آوری و زیست‌پذیری شهری است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که احیای کارکردهای چندبعدی محله می‌تواند نقش مؤثری در تحقق توسعه پایدار شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا کند. محدودیت اصلی پژوهش، اتکای آن به منابع اسنادی و فقدان بررسی‌های میدانی است؛ ازاین‌رو، انجام مطالعات تجربی در محلات شهری با شرایط گوناگون به‌عنوان مسیر پیشنهادی برای پژوهش‌های آتی توصیه می‌شود.

کلمات کلیدی : محله نقش محله شهر سنتی شهرسازی معاصر هویت محله‌ای توسعه محله‌محور بازآفرینی شهری