الگوهای فضایی خانههای سنتی ایران در معماری مسکونی معاصر
الگوهای فضایی خانههای سنتی ایران در معماری مسکونی معاصر
فاطمه زارعی1 مونا لقمان2
1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران
2) استادیار، گروه معماری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران
کد IOI مقاله
:
AACZ-ABKECK
محل انتشار :
پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
خانه، در سنت معماری ایران، تنها یک ظرف عملکردی برای سکونت نبوده، بلکه ساختاری پیچیده و چندلایه از روابط فضایی، فرهنگی، اقلیمی و اجتماعی را در خود جای داده است. در خانههای سنتی ایران، سازمان فضایی بر پایهی اصولی همچون حریممندی، سلسلهمراتب، تدریج، درونگرایی، مرکزیت حیاط، کنترل دید، و سازگاری اقلیمی شکل گرفته است؛ اصولی که نهتنها کیفیت زیست را ارتقا میدادهاند، بلکه به خانه ایرانی هویتی متمایز و پایدار بخشیدهاند. با این حال، در معماری مسکونی معاصر ایران، بهویژه در بستر شهرنشینی متراکم و الگوهای تولید انبوه مسکن، بسیاری از این منطقهای فضایی تضعیف یا حذف شدهاند. نتیجهی این گسست، کاهش کیفیت سکونت، کاهش حریم، افت آسایش حرارتی و نوری، و کمرنگ شدن پیوند میان فرم فضایی و زیستفرهنگ ایرانی بوده است.
پژوهش حاضر با هدف بازخوانی الگوهای فضایی خانههای سنتی ایران و بررسی امکان انتقال آنها به معماری مسکونی معاصر، به تحلیل عناصر کلیدی همچون حیاط مرکزی، هشتی، دالان، اندرونی و بیرونی، ایوان، سازماندهی فصلی، و عناصر کنترل نور و دید میپردازد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مطالعهی کتابخانهای، تحلیل محتوای منابع، و استدلال تطبیقی است. در این پژوهش، بازخوانی به معنای تقلید صوری از گذشته تلقی نمیشود، بلکه بهعنوان فرایند استخراج منطقهای پایدار فضایی و ترجمهی آنها به زبان طراحی معاصر فهم میشود. یافتهها نشان میدهد که خانه سنتی ایران واجد مجموعهای از راهبردهای فضایی است که در صورت بازتفسیر درست، میتوانند در طراحی مسکن امروز نقش مؤثر داشته باشند؛ با این شرط که از سطح فرم عبور کرده و به لایههای عمیقتر سازمان فضایی، ادراک محیطی، و کیفیتهای رفتاری و اجتماعی توجه شود. بر این اساس، مقاله ضمن ارائهی یک مدل مفهومی برای بازخوانی الگوهای فضایی، شاخصهایی برای ارزیابی کیفیت این بازخوانی در معماری مسکونی معاصر پیشنهاد میکند.
کلمات کلیدی : معماری مسکونی خانه سنتی ایران بازخوانی الگوهای فضایی حیاط مرکزی حریم طراحی معاصر