الگوهای فضایی خانه‌های سنتی ایران در معماری مسکونی معاصر

فاطمه زارعی1 مونا لقمان2

چکیده :
خانه، در سنت معماری ایران، تنها یک ظرف عملکردی برای سکونت نبوده، بلکه ساختاری پیچیده و چندلایه از روابط فضایی، فرهنگی، اقلیمی و اجتماعی را در خود جای داده است. در خانه‌های سنتی ایران، سازمان فضایی بر پایه‌ی اصولی همچون حریم‌مندی، سلسله‌مراتب، تدریج، درون‌گرایی، مرکزیت حیاط، کنترل دید، و سازگاری اقلیمی شکل گرفته است؛ اصولی که نه‌تنها کیفیت زیست را ارتقا می‌داده‌اند، بلکه به خانه ایرانی هویتی متمایز و پایدار بخشیده‌اند. با این حال، در معماری مسکونی معاصر ایران، به‌ویژه در بستر شهرنشینی متراکم و الگوهای تولید انبوه مسکن، بسیاری از این منطق‌های فضایی تضعیف یا حذف شده‌اند. نتیجه‌ی این گسست، کاهش کیفیت سکونت، کاهش حریم، افت آسایش حرارتی و نوری، و کمرنگ شدن پیوند میان فرم فضایی و زیست‌فرهنگ ایرانی بوده است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی الگوهای فضایی خانه‌های سنتی ایران و بررسی امکان انتقال آن‌ها به معماری مسکونی معاصر، به تحلیل عناصر کلیدی همچون حیاط مرکزی، هشتی، دالان، اندرونی و بیرونی، ایوان، سازماندهی فصلی، و عناصر کنترل نور و دید می‌پردازد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مطالعه‌ی کتابخانه‌ای، تحلیل محتوای منابع، و استدلال تطبیقی است. در این پژوهش، بازخوانی به معنای تقلید صوری از گذشته تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان فرایند استخراج منطق‌های پایدار فضایی و ترجمه‌ی آن‌ها به زبان طراحی معاصر فهم می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که خانه سنتی ایران واجد مجموعه‌ای از راهبردهای فضایی است که در صورت بازتفسیر درست، می‌توانند در طراحی مسکن امروز نقش مؤثر داشته باشند؛ با این شرط که از سطح فرم عبور کرده و به لایه‌های عمیق‌تر سازمان فضایی، ادراک محیطی، و کیفیت‌های رفتاری و اجتماعی توجه شود. بر این اساس، مقاله ضمن ارائه‌ی یک مدل مفهومی برای بازخوانی الگوهای فضایی، شاخص‌هایی برای ارزیابی کیفیت این بازخوانی در معماری مسکونی معاصر پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی : معماری مسکونی خانه سنتی ایران بازخوانی الگوهای فضایی حیاط مرکزی حریم طراحی معاصر


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : هنر و معماری
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای
آدرس وب سایت کنفرانس : 5icst.ir
کد IOI مقاله : AACZ-ABKECK
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AACZ-ABKECK

سایر مقالات محل انتشار
  1. بازیافت هوشمند مصالح ساختمانی: رویکردی نوین برای کاهش پسماند و توسعه پایدار در ایران
  2. تقویت تعاملات اجتماعی با سازماندهی سلسله‌ مراتب فضاهای باز در مجتمع تجاری- اداری
  3. Short-term electrical load prediction based on a system identification model in an actual educational building
  4. پیشینه مدیریت بحران و جایگاه اسکان موقت و نقش هوش مصنوعی در مدیریت بحران زلزله
  5. بهسازی و مقاوم سازی لرزه ای دیوارهای بنایی با استفاده از الیاف GFRPشبکه ای: مطالعه عددی با نرم افزار ABAQUS
  6. تاثیرات بام سبز بروی مشکلات مردم در رابطه با فضای
  7. Three-Dimensional Shear Wave Velocity Modeling in Tabriz City Using Ensemble Neural Networks and Geospatial Interpolation
  8. بازآفرینی جداره‌های شهری رودخانه بالقلوچای با تأکید بر تعامل سازنده با طبیعت
  9. الهام از سیستم های زیستی در طراحی معماری پایدار ، پیوند معماری بایونیک با اصول معماری سبز
  10. مقاوم‌سازی سازه‌های بتنی قدیمی با استفاده از کامپوزیت‌های FRP و ارزیابی تأثیر آن بر رفتار لرزه‌ای
  11. مقاوم‌سازی ساختمان‌های فولادی با استفاده از دیوارهای برشی بتنی پیش‌ساخته و ارزیابی تأثیر آن بر پایداری لرزه‌ای
  12. ضرورت مطالعه اثرات تغییر اقلیم بر برنامه‌ریزی و طراحی شهری
  13. کاربرد هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء در صنعت ساختمان و معماری: فرصت ها، چالش ها و افق پیش رو
  14. بررسی هویت شهری و مولفه‌های هویت بخش آن نمونه موردی: شهر گلستان
  15. طراحی موزه شعر و ادب با رویکرد تقویت تعاملات اجتماعی و فرهنگی در شهر ساری