مردم نگاری فضا و نقش حافظه جمعی در بازسازی معماری پس از بلایای طبیعی (با تمرکز بر اصالت معماری و هویت فرهنگی)

مردم نگاری فضا و نقش حافظه جمعی در بازسازی معماری پس از بلایای طبیعی (با تمرکز بر اصالت معماری و هویت فرهنگی)

سیمین عدل خواه1

1) مردم نگاری فضا و نقش حافظه جمعی در بازسازی معماری پس از بلایای طبیعی (با تمرکز بر اصالت معماری و هویت فرهنگی)

کد IOI مقاله : AAGH-AAGEGK
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    بلایای طبیعی همواره به‌عنوان عواملی ویرانگر، موجب تخریب کالبدی شهرها و گسست در حافظه جمعی ساکنان شده‌اند و بازسازی پس از این رخدادها تنها به بازآفرینی کالبدی محدود نمی‌شود، بلکه فرآیندی پیچیده از بازسازی هویت، تعلق مکانی و پیوندهای فرهنگی است. در این میان، مردم‌نگاری فضا ابزاری ارزشمند برای شناسایی تجربه‌های زیسته، خاطرات مشترک و روایت‌های محلی به‌شمار می‌رود که می‌تواند مسیر بازسازی را از صرفاً فنی ـ مهندسی به سمت رویکردی انسان‌محور و هویت‌مدار هدایت کند. اهمیت این موضوع در آن است که بی‌توجهی به حافظه جمعی در پروژه‌های بازسازی، خطر فراموشی تاریخی و گسست فرهنگی را به همراه دارد و در نهایت، منجر به تولید فضاهایی بی‌ریشه و بیگانه با جامعه می‌شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش حافظه جمعی در بازسازی معماری پس از بلایای طبیعی با تأکید بر اصالت معماری و هویت فرهنگی است. بدین منظور، روش تحقیق کیفی با رویکرد مردم‌نگاری به کار گرفته شد و داده‌ها از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ساکنان مناطق آسیب‌دیده و تحلیل روایت‌های محلی گردآوری گردید. تجهیزات مورد استفاده شامل ضبط‌صوت، ثبت تصویری و یادداشت‌های میدانی بود که امکان بازآفرینی دقیق تجربه‌های زیسته را فراهم ساخت. یافته‌ها نشان داد که حافظه جمعی در قالب خاطرات فردی و گروهی، آیین‌ها، الگوهای فضایی و نمادهای معماری نقشی تعیین‌کننده در بازآفرینی اصیل فضا ایفا می‌کند و بازسازی زمانی موفقیت‌آمیز است که علاوه بر بازگرداندن کارکردهای کالبدی، بر بازآفرینی نشانه‌ها و ارزش‌های فرهنگی نیز تأکید داشته باشد. نتیجه‌گیری اصلی این پژوهش آن است که رویکرد مردم‌نگاری با برجسته‌سازی صدای جامعه و احیای لایه‌های معنایی فضا، می‌تواند به بازسازی پایدار، هویت‌مند و اصیل منجر شود و ضرورت توجه به حافظه جمعی را به‌عنوان بنیانی برای طراحی و بازسازی پس از بحران‌ها برجسته می‌سازد.

کلمات کلیدی : مردم‌نگاری فضا حافظه جمعی بازسازی معماری بلایای طبیعی هویت فرهنگی اصالت