کاربست مجازات‌های فرهنگی جایگزین و مکمل در پیشگیری از جرائم حوزه میراث فرهنگی

کاربست مجازات‌های فرهنگی جایگزین و مکمل در پیشگیری از جرائم حوزه میراث فرهنگی

ثمینه نیک پور1 حسین اسمعیلی سنگری2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مرمت بناها و بافت‌های تاریخی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز-
2) استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور

کد IOI مقاله : AAGH-AAHAHF
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    در سال‌های اخیر، تخلفات مرتبط با میراث فرهنگی از جمله حفاری غیرمجاز، تخریب بناهای تاریخی و قاچاق آثار باستانی، روندی نگران‌کننده به خود گرفته‌اند. این جرائم علاوه بر آسیب‌های مادی، ضربات جبران‌ناپذیری به هویت تاریخی و فرهنگی کشور وارد می‌کنند. این پژوهش در صدد یافتن پاسخ بدین پرسش است که مجازاتی از جنس دانش و فرهنگ چه تاثیری می‌تواند بر مجرم حوزه میراث فرهنگی داشته باشد؟ به بیان دیگر آیا مجازات‌های قهری مانند حبس و جریمه نقدی و... تاثیری بر عدم تکرار جرم در حوزه میراث فرهنگی داشته است؟ هدف این جستار، ارائه راهکاری در راستای کاهش جرایم مربوط به میراث فرهنگی با استفاده از مجازات‌های مکمل زندان بوده و به مجازات‌های ترمیمی (Restorative Justice) اشاره دارد که در آن، دادگاه به جای اعمال مجازات‌های سنگین (مانند زندان یا جریمه)، فرد مجرم را به خواندن کتاب، نوشتن مقاله، یا انجام کارهای فرهنگی آموزشی در حوزه میراث فرهنگی، مرتبط و متناسب با جرم وی ملزم می‌کند. روش تحقیق به صورت کیفی انجام گرفته و داده‌ها از طریق مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای مانند گزارشات اخذ شده از بخش حقوقی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان آذربایجان شرقی، مصاحبه با کارشناسان حقوقی و فرهنگی و تحلیل نمونه‌های واقعی از احکام صادره در ایران گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی است که بیش از پنجاه درصد مجرمان این حوزه، در فاصله‌ای کوتاه پس از آزادی ، مجدداً به ارتکاب همان جرم روی آورده و در نتیجه به دفعات مکرر به زندان بازگردانده می‌شوند. از این رو، به‌کارگیری رویکردهای ترمیمی از زیرمجموعه عدالت ترمیمی، که در آن آگاهی و تعامل فرهنگی در اولویت قرار دارند، ضمن کاهش هزینه‌های نظام قضایی، می‌تواند به اصلاح نگرش فرد خاطی و ارتقاء مسئولیت‌پذیری اجتماعی وی منجر شود. ولذا، موفقیت این رویکرد نیازمند تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی مشخص، آموزش قضات و همکاری نزدیک با نهادهای فرهنگی است.

کلمات کلیدی : میراث فرهنگی مجازات سنتی مجازات جایگزین مجازات ترمیمی تکرار جرم