احیای هویت فرهنگی ـ محیطی در جهان اسلام از منظر معماری تاریخی: مطالعه موردی ربع رشیدی

احیای هویت فرهنگی ـ محیطی در جهان اسلام از منظر معماری تاریخی: مطالعه موردی ربع رشیدی

نگین مظاهری1 نرمین شکوهی امامزاده2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری گرایش معماری . دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری اسلامی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران

کد IOI مقاله : AAGH-AAHBAH
محل انتشار : همایش بین‌المللی میراث معماری در خطر (بررسی چالش‌های جنگ، بلایای طبیعی و سوء مدیریت بر میراث معماری جهان اسلام) (icahr.ir)
چکیده :
    محله‌ها و مجموعه‌های تاریخی اسلامی، مانند ربع رشیدی تبریز، به‌عنوان حاملان هویت فرهنگی و اجتماعی، تحت تأثیر فرسودگی کالبدی، تحولات اجتماعی-اقتصادی و توسعه‌های شهری در معرض تهدید قرار دارند. تجربه‌های جهانی (مانند پروژه‌های حفاظت در مکه و مصر) نشان می‌دهد که مرمت کالبدی به‌تنهایی کافی نیست و نیازمند رویکردهای نوآورانه‌ای چون بازآفرینی تزیینات، مستندسازی دیجیتال، مشارکت جوامع محلی و پایداری محیطی است. با این حال، پیوند نظام‌مند میان «احیای هویت فرهنگی-محیطی» و مفهوم «محیط‌های احیاگر» در میراث معماری اسلامی کمتر بررسی شده است. این پژوهش با هدف ارائه الگویی نوین برای بازآفرینی هویت ربع رشیدی، از روش کیفی و تحلیلی-توصیفی استفاده کرده و داده‌ها را از طریق تحلیل اسنادی منابع معتبر، اسناد تاریخی، و بررسی تطبیقی نمونه‌های جهانی، به‌همراه برداشت‌های میدانی و مستندسازی دیجیتال (فتوگرامتری و مدل‌سازی سه‌بعدی) گردآوری کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که چارچوب «محیط‌های احیاگر»، با تکیه بر سه رکن حفاظت از اصالت بنا، سازگاری با کارکردهای معاصر (مانند مراکز فرهنگی و گردشگری پایدار)، و توسعه جامعه محلی، می‌تواند با بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال (اسکن لیزری) و مشارکت جوامع، هویت ربع رشیدی را احیا کند. این رویکرد، با پشتوانه منشورهای ICOMOS، الگویی آینده‌نگر برای حفاظت جامع میراث معماری اسلامی ارائه می‌دهد. پیشنهاد می‌شود تحقیقات آینده اثرات بلندمدت این چارچوب را در مجموعه‌های مشابه بررسی کنند.

کلمات کلیدی : واژه‌هاي كليدي میراث معماری اسلامی ربع رشیدی تبریز محیط های احیاگر هویت فرهنگی محیطی