عروسک‌تراپی به‌مثابه زبان غیرکلامی کودک: تحلیل کارکرد نمادین عروسک در بازنمایی تجربه‌های ناتوان از گفتار در بازی‌درمانی

عروسک‌تراپی به‌مثابه زبان غیرکلامی کودک: تحلیل کارکرد نمادین عروسک در بازنمایی تجربه‌های ناتوان از گفتار در بازی‌درمانی

محسن ضیایی1 سمیرا وکیلی2

1) دانشجوی دکتری ، روانشناسی کودکان استثنایی، علوم تحقیقات
2) استاد یار ، گروه روانشناسی ، کودکان استثنایی، علوم تحقیقات ایران

کد IOI مقاله : AAHA-ABAGAH
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    کودکان در بسیاری از موقعیت‌های رشدی و بالینی، قادر به بیان کلامی تجربه‌های هیجانی، تعارض‌های درونی و رویدادهای تنش‌ زا نیستند. محدودیت‌های زبانی، رشدی یا هیجانی سبب می‌شود بخشی از تجربه زیسته کودک در سطحی پیش‌ کلامی باقی بماند و از دسترس روش‌های درمانی مبتنی بر گفتار خارج شود. در این میان، عروسک‌تراپی به‌عنوان یکی از رویکردهای بازی‌درمانی، امکان دسترسی به این لایه‌های غیرکلامی را از طریق کنش نمادین فراهم می‌سازد. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی نظری، به بررسی عروسک‌ تراپی به‌مثابه «زبان غیرکلامی کودک» می‌پردازد و کارکرد نمادین عروسک را در بیان تجربه‌هایی که کودک قادر به گفتار مستقیم آن‌ها نیست، تبیین می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم ابژه انتقالی وینیکات، نمادپردازی در بازی پیاژه، کارکرد نمایشی بازی ویگوتسکی و دیدگاه‌های معاصر بازی‌ درمانی استوار است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که عروسک، نه صرفاً یک ابزار سرگرمی، بلکه واسطه‌ای نمادین میان دنیای درونی کودک و فضای درمانی است که امکان برون‌فکنی، فاصله‌گذاری هیجانی و بازنمایی ایمن تجربه‌های دشوار را فراهم می‌آورد. از طریق عروسک، کودک می‌تواند هیجان‌ها، ترس‌ها، تعارض‌ها و روابط قدرت را بدون تهدید مستقیم «خود»، در قالب روایت و کنش نمایشی بیان کند. یافته‌های نظری این مقاله حاکی از آن است که عروسک‌ تراپی، به‌ ویژه برای کودکانی با محدودیت گفتاری، اضطراب بالا یا تجربه‌های حل‌ نشده هیجانی، ظرفیت بالایی در تسهیل فرآیند درمان دارد. این مقاله می‌کوشد با صورت‌ بندی مفهومی دقیق، جایگاه عروسک‌ تراپی را از سطح یک تکنیک کمکی، به سطح یک زبان درمانی مستقل ارتقا دهد و زمینه را برای پژوهش‌های تجربی آتی فراهم سازد.

کلمات کلیدی : عروسک‌تراپی بازی‌درمانی زبان غیرکلامی نمادپردازی کودک