تحلیل تطبیقی سیاست جنایی تقنینی ایران و فرانسه در جرم‌انگاری و تعیین ضمانت اجراهای کیفری علیه محیط زیست با نگاهی به جایگاه جنایت علیه بشریت (Ecocide) در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی

تحلیل تطبیقی سیاست جنایی تقنینی ایران و فرانسه در جرم‌انگاری و تعیین ضمانت اجراهای کیفری علیه محیط زیست با نگاهی به جایگاه جنایت علیه بشریت (Ecocide) در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی

فردین رضائی1

1) کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج، سنندج، ایران.

کد IOI مقاله : AAHA-ABFZFK
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    تحولات جهانی در حوزه حقوق کیفری زیست‌محیطی، ضرورت بازنگری و تطبیق سیاست‌های جنایی ملی با معیارهای بین‌المللی را برجسته ساخته است. محیط زیست به‌عنوان زیربنای حیات انسانی در دهه‌های اخیر با تهدیدهای گسترده‌ای مواجه شده و همین امر موجب شده گرایش نظام‌های حقوقی به جرم‌انگاری رفتارهای مخرب افزایش یابد. در این چارچوب، ایران و فرانسه دو الگوی متمایز در سیاست جنایی تقنینی نسبت به محیط زیست ارائه می‌دهند که بررسی تطبیقی آنها می‌تواند ابعاد ضعف و قوت هر نظام را روشن سازد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی ساختار تقنینی و ضمانت اجراهای کیفری ایران و فرانسه در زمینه حمایت کیفری از محیط زیست و بررسی میزان انطباق آنها با مفهوم بین‌المللی Ecocide به‌عنوان جنایت علیه بشریت است. روش پژوهش بر پایه رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه تطبیقی است؛ بدین معنا که داده‌های تقنینی، اسناد حقوقی و منابع علمی دو کشور مورد بررسی قرار گرفته و بر اساس شاخص‌های ساختار تقنینی، ضمانت اجرا، و پیوند با حقوق بین‌الملل تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست جنایی ایران در حوزه جرم‌انگاری محیط زیستی، پراکنده، واکنشی و فاقد انسجام نهادی است، در حالی که سیاست جنایی فرانسه بر پایه رویکردی پیشگیرانه، نظام‌مند و منطبق با اصول حاکم بر حقوق بین‌الملل توسعه یافته است. فرانسه با تدوین «کد محیط زیست»، سازوکارهای نظارتی کارآمد و ضمانت اجراهای ترمیمی و کیفری متناسب، توانسته نظامی بازدارنده و انطباق‌پذیر با استانداردهای بین‌المللی ایجاد کند، در مقابل ایران هنوز مستلزم اصلاحات جدی در این زمینه است. نتیجه‌گیری پژوهش بیانگر آن است که برای هم‌سویی با تحولات جهانی، به‌ویژه در زمینه پذیرش مفهوم Ecocide در حقوق بین‌الملل کیفری، لازم است ایران در مسیر تدوین قانون جامع محیط زیست، افزایش ضمانت اجراهای مؤثر، پذیرش مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی، و تقویت سازوکارهای ترمیمی گام بردارد تا بتواند نظامی کارآمد، عدالت‌محور و سازگار با استانداردهای جهانی ایجاد کند.

کلمات کلیدی : سیاست جنایی تقنینی محیط زیست جرم‌انگاری ecocide حقوق بین‌الملل کیفری