ارزیابی کارآمدی ادله الکترونیکی در فرایند کشف جرم و اثبات دعوای کیفری با تأکید بر چالش‌های پذیرش، اعتبارسنجی و حفظ حریم خصوصی در حقوق کیفری ایران

ارزیابی کارآمدی ادله الکترونیکی در فرایند کشف جرم و اثبات دعوای کیفری با تأکید بر چالش‌های پذیرش، اعتبارسنجی و حفظ حریم خصوصی در حقوق کیفری ایران

نیلوفر محمودنسب1

1) کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج، سنندج، ایران.

کد IOI مقاله : AAHA-ABFZGZ
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    گسترش فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در دهه‌های اخیر موجب شده است که بخش قابل توجهی از تعاملات انسانی در بسترهای دیجیتال شکل گیرد و داده‌های متعددی در قالب اطلاعات الکترونیکی تولید و ذخیره شود. این تحولات، نظام‌های حقوقی را با پدیده‌ای جدید به نام ادله الکترونیکی مواجه کرده است که امروزه در بسیاری از پرونده‌های کیفری نقش مهمی در کشف جرم و اثبات دعوا ایفا می‌کند. در نظام عدالت کیفری ایران نیز با افزایش جرایم مرتبط با فضای مجازی و همچنین برجای ماندن ردپای دیجیتال در بسیاری از جرایم سنتی، استفاده از ادله الکترونیکی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. با این حال، ماهیت خاص این نوع ادله از جمله غیرمادی بودن، امکان دستکاری داده‌ها و وابستگی آن‌ها به ابزارها و دانش فنی، چالش‌هایی را در زمینه پذیرش، ارزیابی و اعتبارسنجی آن‌ها در فرایند دادرسی کیفری ایجاد کرده است. هدف اصلی این پژوهش ارزیابی کارآمدی ادله الکترونیکی در فرایند کشف جرم و اثبات دعوای کیفری در حقوق کیفری ایران و بررسی مهم‌ترین چالش‌های مرتبط با پذیرش، اعتبارسنجی و رعایت حریم خصوصی در استفاده از این ادله است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. در این راستا، مقررات قانونی مرتبط، دیدگاه‌های دکترین حقوقی و یافته‌های پژوهش‌های پیشین مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است تا تصویری نسبتاً جامع از جایگاه و کارکرد ادله الکترونیکی در نظام عدالت کیفری ایران ارائه شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ادله الکترونیکی ظرفیت قابل توجهی برای شناسایی مرتکبان جرم، بازسازی روند وقوع جرم و کشف ارتباطات مجرمانه دارند و می‌توانند در کنار سایر ادله، نقش مؤثری در کشف حقیقت ایفا کنند. با این حال، چالش‌هایی مانند دشواری احراز اصالت داده‌ها، امکان دستکاری اطلاعات دیجیتال، کمبود تخصص فنی در میان برخی از دست‌اندرکاران نظام قضایی و نبود استانداردهای جامع در جمع‌آوری و تحلیل این ادله، از جمله موانعی هستند که کارآمدی کامل آن‌ها را محدود می‌کنند. همچنین تعارض میان ضرورت کشف جرم و ضرورت حمایت از حریم خصوصی شهروندان، یکی از مهم‌ترین مسائل مطرح در استفاده از ادله الکترونیکی محسوب می‌شود.

کلمات کلیدی : ادله الکترونیکی حقوق کیفری ایران کشف جرم اعتبارسنجی ادله حریم خصوصی