الگوی مدیریت اخلاق‌محور از منظر نهج‌البلاغه: تحلیل فضایل و رذایل اخلاقی مدیران و تبیین دلالت‌های مدیریتی آن برای سازمان‌های معاصر

الگوی مدیریت اخلاق‌محور از منظر نهج‌البلاغه: تحلیل فضایل و رذایل اخلاقی مدیران و تبیین دلالت‌های مدیریتی آن برای سازمان‌های معاصر

سمیه کلانتری1

1) دکترای مهندسی کامپیوتر، دبیر آموزش و پرورش، اداره آموزش و پرورش شهرستان خرمدره، استان زنجان، ایران،

کد IOI مقاله : AAHA-ABHBHC
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    اخلاق مدیریتی یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر سلامت اداری و کارآمدی سازمان‌ها می باشد و آموزه‌های اسلامی ظرفیت ارزشمندی برای تبیین آن فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف استخراج و تبیین مهم‌ترین مؤلفه‌های اخلاق مدیریتی از منظر امام علی(ع) در نهج‌البلاغه انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای کیفی سخنان امام علی(ع) صورت گرفته و داده‌های آن از پنج نامه، هفت خطبه و ده حکمت نهج‌البلاغه گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ویژگی‌های اخلاقی مدیران را می‌توان در دو حوزه کلی «فضایل اخلاقی» و «رذایل اخلاقی» طبقه‌بندی کرد. فضایل اخلاقی شامل امانت‌داری، مسئولیت‌پذیری، انضباط، دقت، پیگیری، عدالت، شرح صدر، بردباری، مهربانی و ساده‌زیستی است که در چهار کارکرد مدیریتی سلامت اداری، کارآمدی سازمانی، عدالت سازمانی و سرمایه اجتماعی نقش اساسی دارند. در مقابل، بخل، ترس، خشم، تکبر و طمع از مهم‌ترین رذایل اخلاقی معرفی شده‌اند که موجب تضعیف سلامت اداری، اختلال در تصمیم‌گیری، کاهش عدالت سازمانی و سلب اعتماد عمومی می‌شوند. بر اساس یافته‌ها، الگوی مدیریتی مستخرج از نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که موفقیت مدیریت اسلامی تنها در گرو تخصص و مهارت نیست، بلکه تحقق آن نیازمند برخورداری مدیران از فضایل اخلاقی و پرهیز از رذایل اخلاقی است. نتایج این پژوهش می‌تواند در تدوین الگوهای شایسته‌گزینی، آموزش مدیران و ارتقاء اخلاق حرفه‌ای در سازمان‌های اداری مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی : اخلاق مدیریتی مدیریت اسلامی فضایل اخلاقی رذایل اخلاقی سلامت اداری