از معاونت تا مدیرعاملی؛ چارچوبی مفهومی برای تبیین شکست جانشینی رهبران سازمانی

از معاونت تا مدیرعاملی؛ چارچوبی مفهومی برای تبیین شکست جانشینی رهبران سازمانی

ساسان مهران پور1

1) دانشجوی دکترای مدیریت، گروه مدیریت، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

کد IOI مقاله : AAHA-ABHZGG
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    در ساختارهای سلسله‌مراتبی سازمان‌ها، پدیده‌ای به‌کرات مشاهده می‌شود: افرادی که در جایگاه نفر دوم (معاون، مشاور ارشد یا مدیر عملیات) عملکردی درخشان دارند، پس از ارتقا به جایگاه نفر اول (مدیرعامل یا رئیس سازمان) با کاهش چشمگیر اثربخشی مواجه می‌شوند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توسعه چارچوب مفهومی و تحلیل نظری، ابتدا ادبیات موجود در حوزه رفتار سازمانی و علم رهبری را مرور کرده و نشان می‌دهد که نظریه‌های پیشین - از جمله اصل پیتر، تله مدیر عملیات و تمایز میان ظهور رهبری و اثربخشی رهبری - هر یک به‌تنهایی نتوانسته‌اند تبیینی جامع از این پدیده ارائه دهند. این مقاله با طرح چارچوب مفهومی پارادوکس مکملی به‌عنوان مدلی نظری برای تبیین شکست جانشینی، استدلال می‌کند که ویژگی‌های روان‌شناختی و رفتاری که فرد را به نفر دومی بی‌نظیر تبدیل می‌کند - از جمله وفاداری به چشم‌انداز دیگری، تمرکز بر جزئیات اجرایی و شجاعت در تصمیم‌گیری‌هایی که زیر چتر حمایتی نفر اول اتخاذ می‌شوند - در صورت بیش‌استفاده‌شدن در جایگاه نفر اول، احتمالاً به موانعی برای اثربخشی تبدیل می‌شوند. بنابراین، ارتقای نفر دوم به نفر اول نه یک جهش مهارتی، بلکه یک انقلاب هویتی است که بسیاری از افراد در آن ناکام می‌مانند. این مقاله با بهره‌گیری از شواهد عینی در حوزه فوتبال (کارلوس کی‌روش) و کسب‌وکار (استیو بالمر) به تبیین این پارادوکس پرداخته و در پایان، مدل مفهومی، فرضیه‌های قابل آزمون و راهکارهایی برای نظام‌های جانشین‌پروری سازمان‌ها ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : نفر دوم جانشین‌پروری شکست جانشینی اثربخشی رهبری پارادوکس مکملی گذار هویتی