نقش شب یلدا در شکل‌دهی ساختار سوژه ایرانی: تحلیل روان‌کاوی لکانی از مناسک فرهنگی و ناخودآگاه جمعی

نقش شب یلدا در شکل‌دهی ساختار سوژه ایرانی: تحلیل روان‌کاوی لکانی از مناسک فرهنگی و ناخودآگاه جمعی

سحر صنیعی1

1) استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات ایران

کد IOI مقاله : AAHA-ABZKEA
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    شب یلدا، طولانی‌ترین شب سال در ایران، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مناسک فرهنگی‌ اجتماعی، نه تنها فرآیند جشن و شادی است، بلکه نقش مؤثری در شکل‌دهی ساختار سوژه ایرانی ایفا می‌کند. این پژوهش با رویکرد روان‌کاوی لکانی، به بررسی تأثیرات شب یلدا بر ساختار روانی و هویتی سوژه ایرانی می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که چگونه مناسک فرهنگی می‌توانند فرآیند شکل‌گیری میل، تجربه فقدان و تثبیت امر نمادین را هدایت کنند. روش تحقیق حاضر، تحلیلی-توصیفی و کیفی است و از منابع متنی شامل اسطوره‌شناسی، متون فرهنگی، روایت‌های مردمی و پژوهش‌های پیشین در روان‌کاوی فرهنگ بهره می‌برد. یافته‌ها نشان می‌دهند که آیین‌های شب یلدا مانند دورهمی خانوادگی، قصه‌گویی، موسیقی و خوراکی‌های نمادین ؛ فضایی ایجاد می‌کنند که سوژه ایرانی را در تعامل با فقدان و میل قرار می‌دهد، به‌طوری که نظم نمادین اجتماعی و هویت جمعی تثبیت می‌شود. این مطالعه همچنین بر اهمیت مناسک در بازتولید ناخودآگاه جمعی تأکید دارد و نشان می‌دهد که یلدا نه تنها یک جشن فرهنگی، بلکه یک فرآیند روان‌اجتماعی پیچیده است که سوژه را در بستر فرهنگی و اجتماعی شکل می‌دهد. نوآوری پژوهش در اتصال نظریه سوژه لکانی با تحلیل مناسک فرهنگی ایرانی و ارائه چارچوبی منسجم برای تحلیل ساختار سوژه جمعی نهفته است. نتایج می‌توانند مبنایی برای مطالعات بعدی در زمینه روان‌کاوی فرهنگ، تحلیل مناسک ایرانی و نقش مناسک در تثبیت هویت جمعی و مدیریت فقدان باشند.

کلمات کلیدی : شب یلدا سوژه ایرانی روان‌کاوی لکان ناخودآگاه جمعی مناسک فرهنگی فقدان میل