تحلیل شناختی ـ کاربردشناختی استعاره‌های مفهومی در اشعار سهراب سپهری: دلالت‌هایی برای آموزش زبان و تقویت سواد ارتباطی

تحلیل شناختی ـ کاربردشناختی استعاره‌های مفهومی در اشعار سهراب سپهری: دلالت‌هایی برای آموزش زبان و تقویت سواد ارتباطی

علیرضا حسنی خلیفانی1 علیرضا احسانی چهار طاق2 علی حسن زاده3

1) دانشجو معلم کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان آذربایجان غربی، ایران
2) دانشجو معلم کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان آذربایجان غربی، ایران
3) دانشجو معلم کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان آذربایجان غربی، ایران

کد IOI مقاله : AAHA-ACZZBF
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    پژوهش حاضر با هدف تحلیل شناختی ـ کاربردشناختی استعاره‌های مفهومی در اشعار سهراب سپهری و تبیین کارکردهای معنایی و دلالت‌های آموزشی آن به انجام رسیده است. در این مطالعه، بر پایه نظریه استعاره مفهومی و رویکردهای نوین شناسایی استعاره، ۲۴ شعر کامل از چهار دفتر متأخر سپهری شامل «صدای پای آب»، «مسافر»، «حجم سبز» و «ما هیچ، ما نگاه» بررسی شد و در مجموع ۱۸۰ نمونه استعاری بر اساس روش قاعده‌مند شناسایی استعاره (MIP/MIPVU) استخراج و تحلیل گردید. یافته‌های آماری نشان داد که بیشترین بسامد کاربرد استعاره به‌ترتیب به دفترهای «ما هیچ، ما نگاه» (۳۲/۷۸٪) و «حجم سبز» (۳۲/۲۲٪) اختصاص دارد. همچنین در میان کلان‌حوزه‌های مبدأ، حوزه «طبیعت» با ۲۹ درصد بیشترین سهم را در مفهوم‌سازی تجارب ذهنی شاعر دارد و حوزه‌های «نور و روشنایی» (۱۸٪)، «حرکت و مسیر» (۱۷٪)، «ادراک حسی» (۱۵٪)، «ظرف و فضا» (۱۲٪) و «مفاهیم انسانی» (۸٪) در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. تحلیل کیفی داده‌ها آشکار ساخت که سپهری مفاهیم انتزاعی و هستی‌شناختی همچون آگاهی، زندگی، مرگ، زمان و خودشناسی را از طریق تجارب ملموس، بدن‌مند و شبکه‌ای از طرح‌واره‌های تصویری بازنمایی می‌کند. از منظر کاربردشناختی، این استعاره‌ها با ایجاد لایه‌های معنایی ضمنی، فرایند تفسیر فعال و استنباطی را در ذهن مخاطب برمی‌انگیزند. در بعد کاربردی، نتایج این پژوهش بر ضرورت گذار از شیوه‌های سنتی و صوری آموزش بلاغت در کتاب‌های درسی ادبیات فارسی به سوی آموزش مبتنی بر درک شناختی و تحلیل بافتی استعاره تأکید می‌کند؛ رویکردی که زمینه تقویت تفکر انتقادی، پرورش مهارت‌های استنباطی و توسعه سواد ارتباطی فراگیران را فراهم می‌سازد.

کلمات کلیدی : استعاره مفهومی سهراب سپهری زبان‌شناسی شناختی کاربردشناسی آموزش زبان فارسی