زیست‌اخلاق اسلامی: چارچوبی فلسفی-تربیتی برای مواجهه با چالش‌های اخلاقی معاصر در نظام تعلیم و تربیت

زیست‌اخلاق اسلامی: چارچوبی فلسفی-تربیتی برای مواجهه با چالش‌های اخلاقی معاصر در نظام تعلیم و تربیت

نازیلا شنوائی اصل1

1) کارشناسی ارشد زبان شناسی، دانشگاه پیام نور واحد اردبیل، اردبیل، ایران،

کد IOI مقاله : AAHA-ACZZFD
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    زمینه و هدف: زیست‌اخلاق اسلامی به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای، به‌دنبال تبیین مبانی نظری و عملی زیست‌اخلاقی بر اساس منابع اسلامی است. با وجود گسترش روزافزون پژوهش‌های مرتبط با اخلاق زیستی در جهان اسلام، این حوزه از کاستی‌های چشمگیری در زمینه وضوح مفهومی و انسجام فلسفی-تربیتی رنج می‌برد. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی فلسفی-تربیتی برای زیست‌اخلاق اسلامی در نظام تعلیم و تربیت انجام شده است. روش‌ها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل کلیه متون و منابع مرتبط با زیست‌اخلاق اسلامی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و اخلاق زیستی در بازه زمانی پنج سال اخیر بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با معیار اشباع نظری انجام گرفت. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به استخراج ۷ مضمون اصلی و ۲۴ مضمون فرعی انجامید. مضامین اصلی عبارتند از: (۱) مبانی هستی‌شناختی زیست‌اخلاق اسلامی (توحیدمحوری، اصالت روح، کرامت ذاتی انسان)؛ (۲) مبانی معرفت‌شناختی (عقلانیت، فطری‌بودن اخلاق، وحی‌محوری)؛ (۳) مبانی انسان‌شناختی (اختیار، فطرت، کمال‌گرایی)؛ (۴) اصول تربیتی زیست‌اخلاق اسلامی (تربیت تدریجی، جامع‌نگری، پیوند نظریه و عمل)؛ (۵) چالش‌های فراروی زیست‌اخلاق اسلامی در نظام تعلیم و تربیت (نقص وضوح مفهومی، غفلت از رویکرد فلسفی، غلبه نگاه فقهی-حقوقی)؛ (۶) الزامات پیاده‌سازی (بازنگری برنامه درسی، آموزش مربیان، هماهنگی نظام‌مند)؛ (۷) پیامدهای تربیتی (شکل‌گیری هویت اخلاقی، تقویت قضاوت اخلاقی، پرورش منش). نتیجه‌گیری: زیست‌اخلاق اسلامی به‌مثابه چارچوبی فلسفی-تربیتی، ظرفیت‌های نظری و عملی قابل‌توجهی برای مواجهه با چالش‌های اخلاقی معاصر در نظام تعلیم و تربیت دارد. با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم گذار از رویکرد صرفاً فقهی-حقوقی به رویکردی فلسفی-تربیتی و بازنگری بنیادین در برنامه‌های درسی موجود است. پژوهش‌های آتی باید به طراحی الگوهای عملیاتی، ارزیابی اثربخشی مداخلات تربیتی و بررسی تطبیقی رویکردهای مختلف بپردازند.

کلمات کلیدی : زیست‌اخلاق اسلامی فلسفه تعلیم و تربیت اخلاق زیستی تربیت اخلاقی کرامت انسانی