قراردادهای انتقال داده و مالکیت داده در شرکت‌های دانش‌بنیان- تحلیل حقوق خصوصی تطبیقی میان حقوق ایران و اتحادیه اروپا

صدرا رحمتی¹

1) دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرضا، شهرضا، ایران.

کد IOI مقاله : AAHC-AAHBKB
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    تحول اقتصاد دانش‌بنیان و گسترش فناوری‌های دیجیتال موجب شده است داده به‌عنوان دارایی محوری و منبع تولید ارزش اقتصادی در حقوق خصوصی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، فقدان چارچوب حقوقی روشن برای مالکیت و انتقال داده، چالش‌های متعددی در روابط قراردادی میان شرکت‌های دانش‌بنیان ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی میان حقوق ایران و اتحادیه اروپا، به بررسی مبانی نظری، ماهیت حقوقی و سازوکارهای قراردادی انتقال داده می‌پردازد. در این مطالعه، ضمن تحلیل مقررات اتحادیه اروپا نظیر GDPR (2016)، Data Governance Act (2022) و Data Act (2023)، تحول رویکرد از مالکیت عینی به حق دسترسی و استفاده‌ی منصفانه تبیین شده است. در مقابل، حقوق ایران با اتکا بر اصول فقهی همچون مالیت و انتفاع مشروع و قواعد عمومی قراردادها (ماده ۱۰ قانون مدنی)، قابلیت پذیرش روابط داده‌محور را دارد، هرچند هنوز فاقد قانون خاص در این زمینه است. بر پایه‌ی این مقایسه، الگوی پیشنهادی مقاله برای شرکت‌های دانش‌بنیان، طراحی «قرارداد داده» به‌عنوان عقدی نامعین اما مشروع و مرکب از عناصر صلح، اجاره و محرمانگی است. این الگو می‌تواند ضمن حفظ منافع دارنده‌ی داده، جریان منصفانه‌ی اشتراک و نوآوری را تسهیل نماید. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که آینده‌ی تنظیم حقوق داده در ایران نه در مالکیت انحصاری، بلکه در قراردادهای شفاف، منعطف و منصفانه نهفته است.

کلمات کلیدی : داده قراردادهای داده حقوق خصوصی تطبیقی data act شرکت‌های دانش‌بنیان