نوآوری نهادی و تحول ساختار اقتصادی شهرها در اقتصادهای در حال گذار با تأکید بر ایران

نوآوری نهادی و تحول ساختار اقتصادی شهرها در اقتصادهای در حال گذار با تأکید بر ایران

اکبر شیدائی حبشی1

1) دانشجوی دکتری توسعه اقتصادی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

کد IOI مقاله : AAHC-ABCAED
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    این مقاله به بررسی نقش حیاتی نوآوری نهادی در فرایند تحول ساختار اقتصادی شهرها در چارچوب اقتصادهای در حال گذار، با تمرکز ویژه بر کشور ایران می‌پردازد. در مواجهه با چالش‌های ساختاری، گذار از اقتصادهای مبتنی بر منابع به اقتصادهای مبتنی بر دانش و خدمات، نیازمند تغییراتی بنیادین در چارچوب‌های نهادی حاکم بر فضای شهری است. این پژوهش با رویکردی ترکیبی از نظریات نهادگرایی جدید (New Institutionalism)، اقتصاد شهری نئوکلاسیک و رویکردهای توسعه محلی، به تحلیل چگونگی تأثیرگذاری نهادهای رسمی (قوانین، مقررات، ساختارهای حکمرانی) و نهادهای غیررسمی (فرهنگ، هنجارها، اعتماد اجتماعی) بر شکل‌گیری مزیت‌های نسبی شهری و تسهیل یا ممانعت از نوآوری‌های اقتصادی می‌پردازد. تحلیل ادبیات نشان می‌دهد که نهادها، به عنوان قواعد بازی (North, 1990)، نه تنها هزینه مبادله را کاهش می‌دهند، بلکه مسیرهای توسعه (Path Dependence) را نیز تعیین می‌کنند. در ایران، ساختارهای متمرکز اداری، نظام مالکیت ناکارآمد، و عدم شفافیت در تخصیص منابع، موانع ساختاری جدی در مسیر فعال‌سازی پتانسیل‌های نهادی برای تحول اقتصادی شهرها ایجاد کرده‌اند. از طریق تحلیل تطبیقی تجربیات موفق جهانی (نظیر مدل‌های توسعه محلی در OECD و بانک جهانی) و بررسی موردی شهرهای کلیدی ایران (تهران، اصفهان، تبریز)، مقاله استدلال می‌کند که فقدان نهادهای کارآفرین‌محور و تعاملات ضعیف میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی (Triple Helix) مانع اصلی است. نتایج نشان می‌دهد که اصلاحات نهادی در حوزه‌های حکمرانی شهری، تقویت ظرفیت‌های محلی در زمینه‌سازی مالی، و تعریف مجدد حقوق مالکیت و دسترسی به سرمایه، پیش‌نیازهای اساسی برای تبدیل شهرهای ایران به کانون‌های مولد و نوآور در اقتصاد ملی هستند. پیامدهای سیاستی مقاله بر ضرورت تمرکز بر کاهش عدم قطعیت‌های نهادی، تقویت حکمرانی شایسته محلی، و تسهیل همکاری‌های مشارکتی تأکید دارد.

کلمات کلیدی : نوآوری نهادی ساختار اقتصادی شهر اقتصادهای در حال گذار حکمرانی شهری توسعه محلی ایران