راهکارهای استقرار تنظیم‌گری هوشمند (RegTech) در نظام بانکداری اسلامی

راهکارهای استقرار تنظیم‌گری هوشمند (RegTech) در نظام بانکداری اسلامی

محمد سفیدگر1

1) گروه مدیریت دولتی

کد IOI مقاله : AAHC-ABHDBG
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    استقرار تنظیم‌گری هوشمند در نظام بانکداری اسلامی، یکی از مهم‌ترین الزامات عصر تحول دیجیتال است که می‌تواند تحولی بنیادین در کارایی، شفافیت و دقت نظام نظارتی این حوزه ایجاد نماید. بانکداری اسلامی به‌دلیل الزامات شرعی همچون حرمت ربا، منع غرر و میسر، و لزوم پشتیبانی دارایی‌های ملموس، با پیچیدگی‌های نظارتی مضاعفی مواجه است که الگوهای سنتی نظارت بانکی دیگر توان پاسخگویی به آن را ندارند. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ و دسته‌بندی موانع استقرار تنظیم‌گری هوشمند در ابعاد فناورانه، انسانی، قانونی، ساختاری و شرعی پرداخته و راهکارهای عملیاتی برای گذار از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی و فناوری‌های نظارتی پیشرفته (RegTech) می‌توانند نقش کلیدی در بهینه‌سازی فرآیندهای مالی، افزایش دقت در اعتبارسنجی مشتریان، مدیریت ریسک، شناسایی تخلفات و بهبود نظارت شرعی ایفا کنند. با این حال، موانعی همچون نبود استانداردهای یکپارچه فقهی و فنی، ضعف زیرساخت‌های داده‌ای، کمبود نیروی متخصص، مقاومت سازمانی و خلأهای قانونی، مسیر استقرار این نظام را با دشواری مواجه ساخته است. راهکارهای ارائه‌شده شامل تدوین چارچوب‌های حقوقی و مقرراتی به‌روز، طراحی مدل‌های عملیاتی گذار به نظارت هوشمند، سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های داده و امنیت اطلاعات، ایجاد همکاری نهادی میان بانک مرکزی، مراکز فقهی و شرکت‌های فناوری، ارتقای فرهنگ داده‌محوری و تربیت نیروی انسانی متخصص چندرشته‌ای است. این مقاله بر این باور است که نظارت هوشمند مبتنی بر ابزارهای فناورانه، پلی است میان ثبات نظارتی گذشته و چابکی مالی آینده و استقرار آن، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای بقا و بالندگی نظام بانکداری اسلامی در عصر تحولات شتابان دیجیتال است.

کلمات کلیدی : تنظیم‌گری هوشمند بانکداری اسلامی هوش مصنوعی فناوری‌های نظارتی (regtech) نظارت شرعی