تبیین چارچوب ارزیابی عملکرد بین‌المللی دولت‌ها با تأکید بر دیپلماسی اقتصادی و اقتصاد دانش‌بنیان؛ مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران

تبیین چارچوب ارزیابی عملکرد بین‌المللی دولت‌ها با تأکید بر دیپلماسی اقتصادی و اقتصاد دانش‌بنیان؛ مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران

مهدی چمن وش1 جهانگیر باقری2

1) دانشجوی دکترا، گروه حقوق بین الملل، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران
2) استادیار، گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران

کد IOI مقاله : AAHC-ABHHHE
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    در نظم تکنولوژیک قرن بیست و یکم، قدرت ملی به توانایی دولت‌ها در اقتصاد دانش‌بنیان و دیپلماسی اقتصادی شبکه‌ای گره خورده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی بومی و پویا برای ارزیابی عملکرد بین‌المللی دولت‌ها با تأکید بر هم‌افزایی این دو مؤلفه و مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران انجام شد. پژوهش از نوع کیفی با روش تحلیل مضمون و رویکرد شبکه مضامین است. داده‌ها از دو منبع گردآوری شد: مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ خبره حوزه دیپلماسی، اقتصاد بین‌الملل و سیاست فناوری تا اشباع نظری، و تحلیل اسناد بالادستی ملی، گزارش‌های نهادهای بین‌المللی (مجمع جهانی اقتصاد، آنکتاد) و گزارش‌های عملکردی دستگاه‌های دیپلماتیک و فناوری. تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار MAXQDA به استخراج ۳۶۱ کد اولیه، ۵۶ مضمون پایه، ۱۴ مضمون سازمان‌دهنده و ۴ مضمون فراگیر انجامید. چارچوب نهایی مشتمل بر چهار بُعد ظرفیت‌سازی اقتصاد دانش‌بنیان مولد و صادرات‌محور، دیپلماسی اقتصادی هوشمندانه و فناورانه، حکمرانی چابک و منسجم فرابخشی و تاب‌آوری، استقلال و نفوذ استراتژیک با ۱۴ مؤلفه فرعی است. یافته‌ها نشان می‌دهد دیپلماسی اقتصادی سه کارکرد محوری تسهیل‌گری، اعتباربخشی و برندسازی ملی-فناورانه و جهت‌دهی استراتژیک را ایفا می‌کند. عوامل تحریم‌های هوشمند و فشار رقابتی ژئواکونومیک نیز به‌عنوان تعدیل‌گرهای کلیدی، محرک جهش فناورانه و خلاقیت نهادی شناسایی شدند. ارزیابی عملکرد ایران بر اساس ماتریس ۱۴ مؤلفه‌ای، پارادوکس ایرانی را آشکار می‌سازد: شکاف عمیق میان ظرفیت‌های علمی و فناورانه قابل توجه و دستاوردهای ضعیف دیپلماسی اقتصادی. این مطالعه گذار از دیپلماسی اقتصادی بوروکراتیک به دیپلماسی فناورانه شبکه‌ای را از طریق ایجاد ستاد فرماندهی واحد، برنامه ملی برندسازی فناوری و سامانه هوشمند رصد بازار، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر می‌داند.

کلمات کلیدی : ارزیابی عملکرد بین‌المللی دیپلماسی اقتصادی اقتصاد دانش‌بنیان حکمرانی شبکه‌ای جمهوری اسلامی ایران