جایگاه تغییرات اقلیم در حقوق اساسی ایران در پرتو اصول حقوق بین الملل

جایگاه تغییرات اقلیم در حقوق اساسی ایران در پرتو اصول حقوق بین الملل

عبدالکریم شاحیدر1 محمد امین موید پور2

1) استادیار دانشگاه پیام نور، گروه حقوق، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته حقوق عمومی . دانشگاه آزاد اسلامی . واحد دزفول

کد IOI مقاله : AAHC-ABHKGH
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    تغییرات اقلیم در دهه‌های اخیر از یک مسئله صرفاً طبیعی و زیست‌محیطی فراتر رفته و به موضوعی بنیادین در عرصه حقوق عمومی، حکمرانی ملی و روابط بین‌المللی تبدیل شده است. جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به ویژگی‌های اقلیمی، محدودیت منابع آب، آسیب‌پذیری سرزمینی و ضرورت حفظ توازن میان توسعه و صیانت از منابع طبیعی، به‌طور مستقیم با آثار و پیامدهای این پدیده مواجه است. از این رو، بررسی جایگاه تغییرات اقلیم در حقوق اساسی ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا قانون اساسی به‌عنوان عالی‌ترین سند حقوقی کشور، ظرفیت آن را دارد که مبانی حمایت از محیط زیست، الزام دولت به سیاست‌گذاری مسئولانه، حفظ حقوق عمومی و صیانت از منافع نسل‌های حاضر و آینده را فراهم سازد. این نوشتار با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اصول بنیادین حقوق بین‌الملل، به بررسی ظرفیت‌های حقوق اساسی ایران در مواجهه با تغییرات اقلیم می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌صورت صریح به مفهوم تغییرات اقلیم اشاره نکرده است، اما اصولی همچون حفاظت از محیط زیست، عدالت، منع اضرار، تأمین منافع عمومی و مسئولیت دولت در قبال رفاه و امنیت جامعه، زمینه مناسبی برای تفسیر اقلیم‌محور از حقوق اساسی فراهم می‌آورند. همچنین اصول حقوق بین‌الملل، از جمله پیشگیری، احتیاط، همکاری، توسعه پایدار و مسئولیت مشترک اما متفاوت، می‌توانند در تبیین حدود و کیفیت تعهدات ایران نقشی مؤثر ایفا کنند، بی‌آنکه منافع ملی و حق توسعه کشور نادیده گرفته شود. در نتیجه، می‌توان گفت مواجهه حقوقی با تغییرات اقلیم در ایران مستلزم تفسیری پویا، متوازن و منطبق با مصالح ملی از قانون اساسی است؛ تفسیری که ضمن توجه به الزامات بین‌المللی، بر حفاظت از زیست‌پذیری سرزمین، امنیت عمومی، عدالت بین‌نسلی و پایداری توسعه تأکید داشته باشد.

کلمات کلیدی : تغییرات اقلیم حقوق اساسی ایران حقوق بین‌الملل محیط زیست