تحلیل بسترهای فرهنگی توسعه عدالت‌محور در اقتصاد و مدیریت اسلامی با رویکردی مبتنی بر مبانی فلسفی اقتصاد اسلامی

تحلیل بسترهای فرهنگی توسعه عدالت‌محور در اقتصاد و مدیریت اسلامی با رویکردی مبتنی بر مبانی فلسفی اقتصاد اسلامی

بهروز پورجبار جاهد1

1) هیات علمی گروه حقوق و معارف اسلامی واحد شستر

کد IOI مقاله : AAHC-ABKAGB
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    توسعه در ادبیات معاصر، مفهومی چندبعدی و فراتر از رشد اقتصادی صرف است که ابعاد انسانی، فرهنگی، اجتماعی و نهادی را در بر می‌گیرد. اندیشه اقتصادی اسلام با نگرشی جامع، توسعه را فرآیندی متوازن برای تحقق عدالت، کرامت انسانی، رفاه عمومی و تعالی اخلاقی می‌داند و برخلاف رویکردهای متعارف، عدالت را نه پیامد، بلکه زیربنا و شرط تحقق توسعه پایدار محسوب می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل بسترهای فرهنگی توسعه عدالت‌محور و آسیب‌شناسی فرهنگی نقش عدالت در اقتصاد و مدیریت اسلامی انجام شده است. این پژوهش به‌روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی منابع کتابخانه‌ای، اسناد معتبر اقتصاد اسلامی و نظریه‌های نوین توسعه، مؤلفه‌های اصلی فرهنگ، عدالت، سرمایه اجتماعی و مدیریت اسلامی را استخراج و روابط میان آن‌ها را تبیین نموده است. یافته‌ها حاکی از آن است که هفت مؤلفه کلیدی فرهنگی شامل ایمان و جهان‌بینی توحیدی، عدالت‌خواهی، فرهنگ کار، علم‌گرایی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، قانون‌مداری و مشارکت اجتماعی، مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری توسعه عدالت‌محور هستند. در مقابل، هفت آسیب فرهنگی اصلی شامل فساد اداری-اقتصادی، رانت‌جویی، ضعف فرهنگ کار، مصرف‌گرایی، کاهش سرمایه اجتماعی، نبود شایسته‌سالاری و فاصله از اخلاق حرفه‌ای، مهم‌ترین موانع تحقق این الگو به شمار می‌روند. نتایج نشان می‌دهد عدالت به‌عنوان متغیر واسطه‌ای، از طریق تقویت اعتماد عمومی، افزایش سرمایه اجتماعی، ارتقای بهره‌وری و بهبود حکمرانی، زمینه توسعه پایدار را فراهم می‌سازد. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی نظری است که در آن عدالت، حلقه اتصال فرهنگ و توسعه پایدار معرفی می‌شود و می‌تواند مبنای تدوین سیاست‌های بومی در کشورهای اسلامی قرار گیرد.

کلمات کلیدی : توسعه پایدار اقتصاد اسلامی مدیریت اسلامی عدالت فرهنگ سرمایه اجتماعی حکمرانی مطلوب