فرسودگی شغلی در عصر همکاران هوش مصنوعی: تحلیل نقش اضطراب جایگزینی شغلی، اضافهبار یادگیری و نظارت الگوریتمی
فرسودگی شغلی در عصر همکاران هوش مصنوعی: تحلیل نقش اضطراب جایگزینی شغلی، اضافهبار یادگیری و نظارت الگوریتمی
محمد حاجیان1
1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت دولتی رفتار سازمانی،دانشگاه
کد IOI مقاله
:
AAHC-ACZBKD
محل انتشار :
کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
ورود گسترده هوش مصنوعی مولد و سامانههای هوشمند به محیط کار، ماهیت شغل، الگوی نظارت و انتظارات مهارتی از کارکنان را دگرگون کرده است. اگرچه ادبیات مدیریت عمدتاً بر منافع بهرهوری این فناوری تأکید دارد، شواهد نوظهور نشان میدهد که همزیستی انسان و «همکار هوشمند» میتواند سازوکارهای تازهای از فشار روانی ایجاد کند که در قالب مفاهیم سنتی استرس شغلی بهطور کامل قابل تبیین نیست. هدف پژوهش حاضر، تبیین سازوکارهای شکلگیری فرسودگی شغلی در محیطهای کاری مبتنی بر هوش مصنوعی و ارائه چارچوبی یکپارچه برای تحلیل آن است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی ـ توسعهای و از نظر روش، مروری ـ تحلیلی با رویکرد مرور یکپارچه ادبیات است. منابع از پایگاههای Scopus، Web of Science، ScienceDirect، Emerald، Springer و همچنین پایگاههای فارسی SID، نورمگز و مگیران در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵) استخراج و پس از غربالگری، تحلیل مضمونی شدند. یافتهها نشان میدهد سه پیشایند کلیدی شامل اضطراب جایگزینی شغلی، اضافهبار یادگیری دیجیتال و نظارت الگوریتمی، از سه مسیر متمایز اما همافزا به فرسودگی شغلی منجر میشوند: مسیر تهدید هویت و ناامنی شغلی، مسیر تحلیل منابع شناختی، و مسیر تضعیف استقلال و امنیت روانشناختی. همچنین، حمایت سازمانی ادراکشده، رهبری دیجیتال انسانمحور، شفافیت الگوریتمی و طراحی مجدد شغل بهعنوان سازوکارهای تعدیلگر و محافظتی شناسایی شدند. بر پایه این یافتهها، چارچوب «پیشایند ـ سازوکار ـ پیامد ـ مداخله» با ده گزاره پژوهشی و مجموعهای از شاخصهای پایش ارائه شد. نتایج این پژوهش میتواند مبنایی برای طراحی سیاستهای سلامت روان کارکنان در فرایند تحول دیجیتال سازمانهای دولتی و خصوصی قرار گیرد.
کلمات کلیدی : فرسودگی شغلی هوش مصنوعی در محیط کار نظارت الگوریتمی تکنواسترس ناامنی شغلی