ساختار سرمایه حاکمیتی به‌مثابه ابزار ژئواستراتژیک: مرور تحلیلی ساختاریافته با تمرکز بر ایران

ساختار سرمایه حاکمیتی به‌مثابه ابزار ژئواستراتژیک: مرور تحلیلی ساختاریافته با تمرکز بر ایران

اعظم امینیان فر1 فرزانه حاجی حسنی2

1) دانشجوی دکتری اقتصاد بین الملل
2) استادیار اقتصادبین الملل دانشگاه علوم و تحقیقات

کد IOI مقاله : AAHC-ACZFGE
محل انتشار : کنفرانس ملی مدیریت، تجاری سازی، اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری برای تولید(impeb.ir)
چکیده :
    چکیده این مقاله با رویکرد مرور تحلیلی ساختاریافته، نقش ساختار سرمایه حاکمیتی (شامل صندوق‌های ثروت ملی، شرکت‌های دولتی و سازوکارهای تأمین مالی عمومی) را در تقویت ظرفیت ژئواستراتژیک دولت‌ها بررسی می‌کند و تمرکز ویژه‌ای بر ایران دارد. هدف پژوهش، تبیین این مسئله است که چگونه دارایی‌های دولتی می‌توانند فراتر از کارکرد مالی و بودجه‌ای، به ابزار اعمال نفوذ، مدیریت ریسک‌های خارجی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی تبدیل شوند. روش تحقیق، سنتز تفسیریِ ادبیات نظری و تجربی در حوزه ژئواکونومی، حکمرانی سرمایه دولتی و تاب‌آوری راهبردی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سرمایه حاکمیتی زمانی کارکرد راهبردی می‌یابد که از منطق صرفاً تصدی‌گری و جبران کسری بودجه فاصله گرفته و در قالب یک پرتفوی هدفمند، شفاف و نهادی‌شده، در راستای منافع ملی، تنوع‌بخشی به مسیرهای وابستگی و ارتقای قدرت چانه‌زنی خارجی به‌کار رود. بررسی تجربه چهار صندوق پیشگام خلیج فارس (ADIA، مبادله، PIF و QIA) در نیم‌سال نخست ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این صندوق‌ها در اوج تنش‌های منطقه‌ای ناشی از درگیری ایران، با استقرار رکورد ۵۳٫۹ میلیارد دلاری در ۱۰۸ معامله، رفتاری ضدّچرخه‌ای از خود بروز دادند. در مقابل، تجربه صندوق توسعه ملی ایران نشان می‌دهد که ظرفیت‌های جغرافیایی، انرژی و ترانزیتی کشور امکان تبدیل سرمایه حاکمیتی به ابزار قدرت را فراهم می‌کند، اما محدودیت‌های ناشی از تحریم، ضعف حکمرانی و غلبه منطق کوتاه‌مدت، اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.

کلمات کلیدی : ساختار سرمایه حاکمیتی ژئواستراتژی ژئواکونومی صندوق ثروت ملی صندوق توسعه ملی ایران تاب‌آوری اقتصادی jel f52 f51 h61 h81 e62 g38