از پذیرش هوش مصنوعی تا تحقق ارزش: مطالعه موردی آرامکو و پیامدهای راهبردی برای صنعت نفت و گاز ایران

از پذیرش هوش مصنوعی تا تحقق ارزش: مطالعه موردی آرامکو و پیامدهای راهبردی برای صنعت نفت و گاز ایران

بهیندخت شکوئیان تبریزی1 محمد مهدی نوروزی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت استراتژیک گرایش بازرگانی دانشگاه آزاد واحد
2) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت استراتژیک گرایش بازرگانی دانشگاه آزاد واحد

کد IOI مقاله : AAHD-ACZBFA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی در سال‌های اخیر از یک فناوری آزمایشگاهی به یکی از قابلیت‌های بالقوه راهبردی در صنایع پیچیده از جمله نفت و گاز تبدیل شده است. با وجود رشد سریع سرمایه‌گذاری در راهکارهای هوش مصنوعی، مسئله اساسی برای شرکت‌های نفت و گاز، صرفاً پذیرش فناوری نیست، بلکه توانایی سازمان در تبدیل آن به ارزش عملیاتی، مالی و زیست‌محیطی پایدار است. پژوهش حاضر با تمرکز بر این مسئله، به بررسی تجربه شرکت آرامکو و استخراج پیامدهای راهبردی آن برای صنعت نفت و گاز ایران می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی اسنادی و تحلیل تطبیقی انجام شده است. داده‌های پژوهش از گزارش‌های رسمی آرامکو، منابع علمی معتبر در حوزه هوش مصنوعی و ادبیات قابلیت‌های پویا گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون نظام‌مند با کدگذاری باز ، محوری و انتخابی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسیر ایجاد ارزش از هوش مصنوعی به ترکیبی از زیرساخت دیجیتال، داده، سرمایه انسانی، یکپارچه‌سازی عملیاتی، مقیاس‌گذاری سازمانی و اندازه‌گیری ارزش وابسته است. آرامکو در سال ۲۰۲۵ حدود 3/5 میلیارد دلار ارزش تحقق‌یافته فناوری اعلام کرده که 6/2 میلیارد دلار آن ناشی از راهکارهای هوش مصنوعی بوده است. بر اساس تحلیل تطبیقی، پژوهش یک چارچوب شش مرحله‌ای شامل ارزیابی آمادگی، توسعه زیرساخت داده، اولویت‌بندی موارد کاربرد، اجرای پایلوت، اندازه‌گیری ارزش و مقیاس‌گذاری سازمانی برای صنعت نفت ایران پیشنهاد می‌کند؛ با تأکید بر اینکه ایران باید منطق تحقق ارزش را با محدودیت‌های فناورانه، مالی و نهادی خود تطبیق دهد.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی تحقق ارزش بهره‌وری آرامکو صنعت نفت و گاز قابلیت‌های پویا