واکاوی راهکارهای معماری پایدار در بستر معماری بومی و سنتی ایران

واکاوی راهکارهای معماری پایدار در بستر معماری بومی و سنتی ایران

ماریا حسین پورنادر1

1) گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ABEKAA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    با توجه به بحران انرژی و تغییرات اقلیمی در دهه اخیر، ضرورت بازنگری در الگوهای ساختمانی معاصر برای دستیابی به پایداری محیطی بیش از پیش احساس می‌شود. معماری سنتی ایران، حاصل قرن‌ها تجربه زیسته در اقلیم‌های متنوع، گنجینه‌ای از راهکارهای هوشمندانه و کم‌مصرف برای کنترل محیط داخلی است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل اصول پایداری نهفته در معماری سنتی ایران و ارائه راهکارهای قابل‌اجرا برای تلفیق آن‌ها با نیازهای معماری معاصر است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. ابتدا اصول بنیادین معماری بومی ایران در اقلیم‌های مختلف (به‌ویژه گرم و خشک و معتدل) استخراج گردید. سپس، این اصول با شاخص‌های سه‌گانه پایداری (محیطی، اقتصادی و اجتماعی) مقایسه و تحلیل شدند. مثال‌های شاخص از عناصری چون بادگیر، حیاط مرکزی، دیوارهای ضخیم و جهت‌گیری صحیح ساختمان‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری سنتی ایران با تکیه بر طراحی غیرفعال (Passive Design)، توانسته است بدون وابستگی به انرژی‌های فسیلی، آسایش حرارتی و بهره نوری مطلوب را تأمین کند. اصولی مانند «سایه‌اندازی»، «تهویه طبیعی»، «اینرسی حرارتی» و «استفاده از مصالح بومی» از مهم‌ترین مؤلفه‌های پایداری در این سبک هستند. همچنین، ساختار محله‌محور و حریم‌های خصوصی، پایداری اجتماعی را نیز تضمین می‌کنند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که معماری سنتی ایران دارای پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به پایه‌ای برای معماری پایدار معاصر است. پیشنهاد می‌شود معماران و طراحان، به جای تکرار فرم‌های ظاهری، اصول عملکردی و اقلیمی این معماری را با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و نرم‌افزارهای شبیه‌سازی، بازآفرینی کنند تا به ساختمان‌هایی با ردپای کربن پایین و مصرف انرژی بهینه دست یابند.

کلمات کلیدی : معماری پایدار معماری سنتی ایران طراحی اقلیمی بهینه‌سازی انرژی معماری بومی آسایش حرارتی